TARİH ANLAYIŞININ KURUMLAŞMASINDA KALKINMA PLÂNLARININ ROLÜ (1963-2000)

Yrd. Doç. Dr. Kemal KOÇAK(*)

Cumhuriyetten günümüze tarih anlayışını, siyasî iktidarların hükûmet programları ve bu programlara göre eğitim ve kültür alanındaki uygulamalar biçimlendirmiştir. Tarih anlayışını çerçeveleyen uygulamalarda, iç ve dış politika etkileyici ve düzenleyici rol oynayabilmiştir. Buna göre, Cumhuriyetten günümüze tarih anlayışının kurumlaşmasını, Kalkınma Plânlarına yansımalarını ve gerçekleşme durumuna göre inceleyebiliriz.

1. Kalkınma Plânları
Kalkınma plânları kamu kesimi için emredici, özel kesim için teşvik edici ve yönlendirici yaptırım gücüne sahiptir. Millî Eğitim Bakanlığı, “Anayasa, 430 sayılı Tevhid-i Tedrisat Kanunu, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu ile kalkınma plan ve programları doğrultusunda Millî Eğitim hizmetlerini yürütmek üzere “[1] kurulmuştur. Millî Eğitim Bakanı “ Bakanlık hizmetlerini mevzuata, hükûmetin genel siyasetine, kalkınma planlarına ve yıllık programlara uygun olarak yürütmekle ve Bakanlığın faaliyet alanına giren konularda diğer bakanlıklarla ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamakla görevlidir “ [2].

1.1. Birinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı ( 1963 – 1967 )
Birinci Beş Yıllık Kalkınma Plânında eğitim anlayışı ve eğitimin kalkınmadaki rolü “ Eğitim, istenen bir yaşama düzenine ulaşmak çabası olan kalkınmanın en etkili araçlarından biridir. Ulaştırılmak istenen düzenin değerlerini yerleştirmek, toplumu bu hedefe yöneltecek kişi ve grup davranışlarını yaratmak, buna engel olabilecek değer ve davranışları değiştirmek eğitim yoluyla olur. Eğitim aynı zamanda kalkınma çabasının gerçekleşmesi için gerekli nitelikte ve sayıda elemanların yetiştirilmesinde de başlıca yoldur. Bunların yanında eğitim, toplumun yaratıcı gücünü ve verimini artıran, toplumda kişilere kabiliyetlerine göre yetişme imkânı sağlayacak sosyal adalet ve fırsat eşitliği ilkelerini gerçekleştiren en etkili araçtır. Ayrıca eğitim insanlara, doğal ve toplumsal çevrelerini tanımak, bilinçli hareket etmek imkânlarını veren refah ve mutluluklarını artıran en önemli sosyal hizmettir “[3] biçiminde tanımlanmaktadır.
Eğitim politikasının uygulanmasında göz önünde tutulacak ilkeler başlığı altında; eğitim sisteminin toplumdaki çeşitli görevlerin yurttaşlar arasında kabiliyetlerine göre dağıtılmasını sağlayacak bir şekilde düzenleneceği, bu amaçla durumları ne olursa olsun kabiliyetli olanların bütün eğitim imkânlarından yararlanacağı, böylece toplumda hem sosyal adaletin hem de fırsat eşitliği ilklerinin gerçekleştirileceği, diğer taraftan çeşitli hizmetlerin en kabiliyetli ve yeterli kişiler yoluyla yürütüleceğinden hizmetin verimli ve seviyeli olacağı, bunu sağlamak için alınması gerekli tedbirlerin eğitim programlarında yer aldığı belirtilerek kalkınma plânı ile eğitim programları ilişkisi kurulmaktadır.
Eğitimde yatay ve dikey geçişlerin yeterlik ve istidatların doğru olarak tespitine dayalı bir mekanizma içinde işletileceği, bunun yanında belli bir meslek adamı yetiştirmeyi amaç bilen okulları bitirenlerin, üst okullara geçişini mümkün kılmak için yetiştiği meslek alanında gerektiği kadar hizmet görerek iş alanının kazandıracağı imkân ve iktidarlardan yararlanmasının sağlanacağı vurgulanarak eğitim sisteminde yöneltme, belge – meslek – istihdam ilişkisi vurgulanmaktadır.[4]

Kalkınma Plânında “Tarih Öğretimi “ne ilişkin özel bir ilke ve politika belirlenmemiştir. “ Meseleler ve Alınması Gereken Tedbirler “ arasında okul programları hakkında “ çeşitli basamaklardaki okulları bitirenlerin yetiştirilme amaçlarına uygun olarak yetiştirilip yetiştirilmedikleri konusunda araştırmalar yapılarak, bunun ışığında bir yandan gereken tedbirler alınmalı, öte yandan da Türkiye’deki eğitim kurumlarının öğretim programları çağımızdaki modern teknolojinin ve yurdumuzun şartlarına uygun bir duruma getirilmesine çalışılmalıdır “[5] tedbirine yer verilmiştir.

1.2. İkinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı ( 1968 – 1972 )
Kalkınma Plânında ” Ekonomik Gelişmede İnsan Unsuru ” başlığı altında eğitim hizmetlerinin gerçekleştirilmesinde uyulacak ilkelere yer verilmiştir. Bu ilkelerden bazıları şöyledir:
” Her kademedeki bütün öğretim kurumlarının öğretim programları, eğitim sistemi içinde bu kurumdan beklenen fonksiyonu, yukarı eğitim kademelerine arz ve bu kademede yetişenlerin iktisadî ve sosyal gelişmeye yeterli nitelikte olarak katılmalarını sağlama bakımından devamlı olarak değerlendirilecek ve geliştirilecektir. Bu programlara ışık tutan araştırma ve bilimsel gelişmeler izlenecektir. Öğretmen yetiştirmede ve hizmet içinde eğitimde bu hususlar özellikle gözetilecektir. Genel, meslekî ve teknik eğitimin bütün kademelerinde ders programları arasında tek bir eğitim anlayışına uygun olarak birlik sağlanacaktır ” [6]:
” Eğitimden beklenen genel ve özel faydaların sağlanması amacıyla, bütün eğitim kademelerinde öğretim programları, eğitimde iş ilkesini gerçekleştirecek yönde ve yeterli bir beden ve sanat eğitimi programı ile desteklenerek düzenlenecektir ” [7]:
” Kültürel Faaliyetler “in amacı ” toplumun yaşama düzenini geliştirmek ve yaratıcı gücünü artırmakta kültür faaliyetleri son derece önemlidir. Türk kültürünü geniş kitlelere yönelterek geliştirmek için Türk kültür eserlerini sayı ve nitelik bakımından daha üstün bir seviyeye ulaştırmak, bu imkânı sağlayacak sanatçı ve elemanları yetiştirmek, yeni eserlerin ortaya çıkmasını sağlayacak bir ortam yaratmak ve geliştirmek, eski Türk sanatları ve Türk folklorunun bütün dallarında bilimsel araştırma, tespit ve tanıtma faaliyetleri yapmak, kültür eserleri için etken bir dağıtım sistemi kurmak, kültür değeri taşımayanlar yerine değerli kültür eserleri getirmek amaç olacaktır ” [8] biçiminde tanımlanmıştır.
Kültür faaliyetlerinin gerçekleşmesi için iktisadî ve sosyal gelişmeyle belli yerleşme merkezlerinde çeşitli tipte kültür faaliyetlerine ihtiyacın ortaya çıktığı, bu ihtiyaçların önceden tahmin edilerek karşılanması, diğer alanlardaki programlar ve yatırımlarla aynı seviyede ve önemde ele alınmasının gerekliliği, kültür faaliyetlerinden en az yararlanan köylük çevrelere yöneltilecek kültür faaliyetlerinin etkili olabilmesi ve yapıcı sonuçlar sağlayabilmesi için bu bölgelere özellikle Türk kültür eserlerinin götürülmesinin; yabancı kültür eserlerinin Türk kültür değerleriyle bağdaştırılarak sunulmasının zarurî olduğu; bu anlayış içinde Türk kültürünün yurt düzeyinde yayılması ve yaşatılmasının sağlanacağı ilkesine yer verilmiştir.
Kültür faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinde ” Uygulanacak Politikalar “a ilişkin olarak; kültür eserlerini sayı ve nitelik bakımından üstün bir seviyeye ulaştırmak ve yeni eserleri artırmak için ilim, fikir ve sanat çalışmalarının teşvik edileceği, bu amaçla sergiler açılacağı, ödüller konacağı ve yarışmalar düzenleneceği; üstün nitelikte eserlerin çıkmasını, yurda yayılışını artırmak için üstün değerde eserlerin Devletçe satın alınacağı, eski Türk yazarlarının eserlerinin muhafazası ve yeni nesillerin anlayacağı gibi sadeleştirilerek basımının yapılacağı, Batı kültürünün temel eserlerinin tercüme edileceği, plân döneminde iyi tercüme edilmiş ve ucuz sağlanabilecek en az 1000 eserlik bir temel eserler kütüphanesinin gerçekleştirileceği, dağıtım sisteminin geliştirileceği öngörülmüştür [9]:

1.3. Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Plânı ( 1973 – 1977 )
Plânlı dönemde, eğitim sisteminin; ekonomik ve sosyal kalkınmanın gerektirdiği nitelik ve nicelikteki insan gücünü yetiştirme, fertlerin bilgi ve maharetlerini artıracak ve değer yargılarını etkileyerek kalkınmadan doğan değişikliklere uyumlarını ve kalkınmaya olumlu katkılarını sağlama, sosyal adalet ve fırsat eşitliğini gerçekleştirme fonksiyonlarını tam olarak yerine getiremediği; eğitimde bu fonksiyonları etkili bir biçimde gerçekleştirecek köklü bir sistem ve muhteva değişikliğinin sağlanamadığı “ Eğitimle İlgili Sorunlar “ başlığı altında vurgulanmaktadır.
Eğitimle ilgili sorunların kaynakları şöylece belirtilmektedir [10]:
a. Nicelik sorunu yanında, eğitim sistemi ve programları ile üretim faaliyetleri ve iş piyasası arasında uyum sağlanamadığından, yetiştirilen elemanların ekonomik ve sosyal kalkınma gereklerine uygun nitelikte olmaması önemli bir sorun olarak ortaya çıkmıştır.
b. Eğitim metotlarının, öğrencilere gözlem ve deneye dayanan, araştırma ve soyutlama yeteneklerini kazandıracak nitelikte olmadığından, bütün eğitim kademelerinde eğitim programları, ders araç ve gereçleri bu yetenekleri kazandırmada yetersiz kalmıştır.
“ Eğitim ve Kültür “ başlığı altında “ Eğitim Sisteminin Nitelik ve Fırsat Eşitliği Yönünden Gelişmesi “yle ilgili sorunlar şöylece sıralanmaktadır [11]:
a. Plânlı dönemde bütün eğitim kademelerinde öğretim programları ve yöntemleri öğrencide bilgiye dayanan düşünme, beceri ve yaratıcılık yeteneğini geliştirecek, öğrendiğini çalışma hayatında uygulamasını ve yenilikleri devamlı olarak izlemesini sağlayacak şekilde düzenlenmemiştir.
b. Plânlı dönemde yoğunlaşan çabalara rağmen, eğitimin bütün kademelerinde ders araçları ve gereçleri yetersizliği sorunu süregelmektedir.
c. Millî Eğitim Bakanlığı ve eğitimle ilgili diğer kuruluşların idarî yapıları ve personel durumları, plân ve programlarda öngörülen eğitim politikalarının uygulanması için gerekli iç plânlama, program geliştirme ve benzeri işlemlerin yapılmasını sağlamaktan uzak bulunmaktadır.
d. Eğitim kurumları ve eğitim programları ile iş piyasası ve çalışma hayatı arasında ilişki kurulamamış, bu sebeple eğitimin fonksiyonel olması sağlanamamıştır.
Eğitimle ilgili sorunların çözümü için uygulanacak ilke ve politikalar “ Genel İlkeler “ başlığı altında sıralanmıştır [12]:
* Bütün eğitim kademelerinde niteliğin yükseltilmesi için öğretim program ve yöntemlerinin devamlı olarak yenilikleri yansıtıcı yönde geliştirilmesi, eğitim araçlarının milletlerarası standartlara uygun sayı ve nitelikte temini gerçekleştirilecektir.
* Eğitim teşkilâtında yapılacak yeniden düzenlemeler, araştırma – geliştirme temeline dayanan, devamlı olarak yenilikleri izleme ve ülke şartlarına uyanları seçip uygulamaya geçirme çabaları olarak ele alınacaktır.
“ Kültür “ başlığı altında; Birinci Beş Yıllık Kalkınma Plânında kültür faaliyetlerinin amacının, Türk kültür varlığını korumak, geliştirmek ve daha geniş bir çevreye tanıtmak;
İkinci Beş Yıllık Kalkınma Plânında, kültür daha geniş bir kapsamda ele alınmış, Birinci Plândaki amaçların yanı sıra yeni kültür eserlerinin yazımını sağlayacak bir ortamın hazırlanması, Türk kültür değerlerinin yurt içinde ve dış dünyaya tanıtılması, klasik ve çağdaş kültür değerlerinin Türk toplumuna aktarılması biçiminde yer aldığı vurgulanmıştır.
Kültür faaliyetleri olarak yapılanlar ve yapılacaklar aşağıdaki gibi sıralanmıştır [13]:
a. Yayımlanan gazete, dergi ve kitap sayısı 1963 yılından bu yana devamlı artış göstermiş ancak 1971’de yayımlanan gazete ve dergi sayısında bir duraklama gözlenmiştir. Yayımlanan kitapların çoğu yetişkinleri ve gençleri okumaya teşvik etmekten ve kültüre katkıda bulunmaktan uzak kalmış, değerli kitapları özendirecek ve onlara gerçek değerlerini verecek bir yöntem geliştirilememiştir. Bu alanda Millî Eğitim Bakanlığınca tarih, kültür ve sanatla ilgili kitaplar yayınlanmış, ayrıca zararlı çocuk neşriyatını önlemek amacıyla bazı çalışmalar yapılmıştır.
b. Devlet arşivlerinin yeniden düzenlenmesi, korunması ve geliştirilmesi, özellikle Osmanlı devrine ait kültür ve tarih değeri yüksek belgelerin yok olması veya tahribatın önlenmesi ve değerlendirilmesi için bazı çalışmalar yapılmış, ancak etkili tedbirler alınamamıştır.
c. Türkiye’nin dünyanın en çok film çevrilen ülkeler arasında yer almasına karşılık çevrilen filmlerin büyük çoğunluğunun eğitim, kültür ve sanata katkısı sınırlı kalmakta, olumsuz etkileri de söz konusu olmaktadır.
d. Türk Dili, Türk Tarihi ve Türk Kültürü üzerinde araştırmalar yapacak bilimsel bir kurumun kurulması için incelemeler yapılacaktır.

1.4. Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Plânı ( 1979 – 1983 )
Plân döneminde eğitim alanında uygulanacak ilke ve politikalar şunlardır [14]:
a. Eğitim sistemi diğer sistemlerle bir bütünlük içinde ele alınarak, teknolojik ve ekonomik yapıyla tutarlı bir teşkilât yapısına kavuşturulacaktır. Bu amaçla kır ve kent dokusunun nüfus, ekonomik ve kültürel özellikleri eğitim sisteminin geliştirilmesinde önemle dikkate alınacaktır.
b. Bütün kademelerde, eğitimin ezberciliğe dayanan, kişiliği geliştirmekten çok kalıplaştırmaya iten, çoğu kez gereksiz kuru bilgiler yığınından oluşan içeriğinin değiştirilmesi sağlanacaktır.

1.5. Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı ( 1985 – 1989 )
Kalkınma Plânları arasında, özellikle plânın Özel İhtisas Komisyonlarınca hazırlanması safhasında Tarih Alt Komisyonu vasıtasıyla durum tespiti yapılarak kısa ve uzun vadeli yapılacak çalışmaları ortaya koyma başarısını gösteren Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Plânıdır. “ Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı Millî Kültür Özel İhtisas Komisyonu Tarih Alt Komisyonu“nca hazırlanan rapor [15] dikkat çekmektedir.
Tarih Alt Komisyon Raporu :
I – Kalkınmada Tarih Araştırmalarının Rolü,
II – Durum Tespiti,
III – Tarih Araştırmaları Sahasında Neler Yapılmalıdır ?
IV – Teşkilâtlanma, bölümlerinden meydana gelmektedir.
Raporda, toplum kalkınması ve tarih araştırmaları arasındaki münasebet ,“ Kalkınma, hem maddî kaynakların ve ilmî bilginin hem de teknik mânada çevreye hâkim olmanın birikimi anlamına gelmektedir. Diğer bir ifadeyle, kültürü meydana getiren muhtelif sektörlerin, tarihî – millî temellere dayalı olarak kendi mantık ve diyalektikleri içinde yaratıcı düşünceyle, dış kültürlerin cihanşümûl değerlerini de temellük edip, kendi dinamizmlerini harekete geçirerek şahsiyet kazanmaları ve ahenkli bir biçimde merhaleler katetmeleri, toplum fertlerinin refaha kavuşmasıdır. Her toplum veya kültür, böyle bir kalkınma imkânına sahip bulunmaktadır. Tarih ise, toplumun dünü ile bugünü arasında kesintisiz bir etkileşme vetiresi, bir diyalogdur “[16] biçiminde açıklanmaktadır.
Tarihin, kalkınmanın yönünü tayin ve dinamiklerini tespit etmedeki rolü, “…tarih aslında değişmenin, ilerlemenin ve kalkınmanın ilmidir. Tarihten alınacak ders, çoğu zaman sanıldığı gibi, dün olmuş olanın yarın tekrar olacağı şeklinde değildir. Tarih, dünün evvelki günden niçin ve nasıl farklılaştığını inceleyerek, bu yaklaşımda yarının da hangi mânada düne karşı çıkacağını sezme vasıtasını bulmakta ” [17] dır biçiminde belirtilmektedir.
” Durum Tespiti ” bölümünde; ülkemizde 1950’li yıllardan itibaren başlayan hızlı sanayileşme döneminde sosyal bilimlerin, özellikle Türk tarihinin ve kültürünün ihmal edildiği, bunun sonucu olarak yeni nesillerin manevî buhrana sürüklendiklerinin müşahede edildiği; insan unsurunun sahip olduğu teknik bilgi ve beceriyi mensup bulunduğu milletin daha geniş mahiyette insanlığın lehine veya aleyhine kullanabildiği; lehte veya aleyhte çabasına millî veya kozmopolit yapısının sebep olduğu, bu yapıyı Millî Eğitim Teşkilâtının verdiği, Türk Millî Eğitiminde ilk, orta ve lise seviyesinde okutulan tarih ders kitaplarının günümüz gerçeklerinin çok gerisinde olduğu, gerçeklerin çok gerisinde kalan ders kitaplarının öğrenciler üzerindeki menfi tesirinin 12 Eylül öncesi olaylarla ispatlandığı; yeni bilgileri piyasa kitaplarından öğrenen bir genç için bu durumun yıkıcı olduğu, belirli ideolojilerin etkisiyle yazılmış kitapların öğrencilere rehber olabildiği ve bu öğrencilerin tarih dersine, ders kitaplarına ve öğretmenine inancının kalmadığı; insan unsuruna şekil verebilecek manevî bilimlerin başında gelen tarih biliminin, özellikle millî tarihimiz ve kültürümüzün Devlet Politikasında gerçek yerini alması [18] gerektiği vurgulanmaktadır.
Yönetici tabakada tarih şuurunun tam mânasıyla yerleşmemiş olmasının, Türk kültürünü zedeleyici mahiyette faaliyetlere girişilmesine sebep olduğu belirtilmekte ve aşağıdaki örnekler sıralanmaktadır:
* Türk – İslâm eserleri yerine Hitit, Roma, Bizans vb. gibi tarihe gömülmüş devletlere ait arkeolojik araştırmalara ağırlık verilmektedir.
Noel Baba, Efes ve buna benzer yerlerde Hristiyanların dinî inançlarını kamçılayacak şekilde buraların kutsal yer olarak ilânı, bilhassa Batı Anadolu’da Fethiye, Efes, Side gibi yerlerde yapılan festivallerde Roma – Bizans hayatı canlandırılmaktadır.
* Türkiye kütüphane ve müzeleri tarih yönünden en zengin kitap ve arşiv vesikalarına sahip olmasına rağmen, bunları değerlendirecek arşiv elemanları yeterli seviyede değildir. Diğer taraftan, arşivlerde çalışma yapmak isteyen üniversite mensuplarına mevzuat sebebiyle çeşitli güçlükler çıkarılmaktadır.
* Türk tarihi ve kültürü ile ilgilenmek için iyi niyetle kurulan müesseseler, bilerek veya bilmeyerek gayrî millî araştırmalar ve yayınlar yapmaktadır. Devletçe bu müesseselerin denetimi yapılamamaktadır. Denetimin işlememesi, kurulan müesseselerin bozulmasına sebep olmaktadır.
Türk kültürünü zedeleyici faaliyetlerin önlenmesine yönelik tedbirler şöyle sıralanmaktadır:
* Devlet, milletin dilini, kültürünü hâkim kılmalı; kurum ve kuruluşlarına millî hüviyetini vermeli, millî birliği ve bütünlüğü sağlamalıdır. Bu da ancak millî tarih şuurunun verilmesiyle, yeni nesillerin millî tarihe olan sevgisiyle gerçekleşebilir.
* Günümüzde Cumhuriyet rejimi oturmuştur. Bu yüzden, Cumhuriyet öncesi Osmanlı tarihinin horlanması, âdeta inkâr edilmesi, günümüz meselelerine yanlış teşhis konulmasına sebep olmaktadır. Bu türden yıkıcı tenkit yerine son 150 – 200 yıllık tarihimiz ilmî metotla incelenmeli ve gerçekler ortaya konulmalıdır.
” Tarih Araştırmaları Sahasında Neler Yapılmalıdır ? ” bölümünde aşağıdaki araştırma ve incelemelere yer verilmiştir:
1. İç Meselelere Yönelik Tarih Araştırmaları
a.Türkiye’nin değişik hususiyetlere sahip bölgelerinden 8 – 10 tipik mıntıka tespit edilerek alan araştırmaları yapılmalıdır. Araştırma neticesinde elde edilecek bulgulara göre Türkiye’nin kültürel, sosyal ve ekonomik yapısını gerçeğe uygun şekilde ortaya koyacak sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik tarihi yazılmalıdır.
b.Özellikle 10 – 15 yıldan beri Türkiye’yi ikiye bölünme noktasına getirecek ideolojik istismarlara uygun ” Mezhep Ayrılıkları ” meselesini, sosyal ve dinî boyutlarıyla ortaya koyacak araştırmalar yapılmalı ve Türkiye’nin dinî haritası çıkarılmalıdır.
c.Türkiye’de çeşitli etnik kökenlere sahip olmakla beraber İslâmiyet faktörüne bağlı olarak Türk kültürüyle bütünleşmiş veya çeşitli sebeplerle yeterince bütünleşememiş gruplara ilişkin sosyolojik, antropolojik, dinî, folklorik vb. araştırmalar yapılmalıdır.
d. Türkiye’de yaşayan din grupları hakkında Türk tarihi çerçevesinde araştırmalar yapılmalıdır.
e. Cumhuriyet döneminde yasaklanmış olmasına rağmen, zamanımıza kadar gizlilik içinde varlıklarını sürdürmüş, hatırı sayılır bir siyasî ve sosyal güç merkezi olan tarikatlar üzerinde disiplinler arası işbirliği içinde araştırmalar yapılmalıdır. Araştırma ile tarikatların ortaya çıkış sebepleri, yayılmaları, fikir ve faaliyet alanları ortaya konulmalıdır.
2. Dış Meselelere Yönelik Tarih Araştırmaları
a. Ermeni ve Yunan meselesi.
b. Türk Cumhuriyetleri ve Türk Toplulukları ile kültürel bağları pekiştirmeye yönelik bunların tarihlerine ilişkin araştırmalar.
c. Dinî, tarihî ve kültürel bağlarımız olan, günümüzde siyasî ve ekonomik önem kazanan Orta Doğu İslâm ülkelerinin ( Mısır, Suriye, Irak, İran ve Suudi Arabistan ) tarih ve kültürlerine ilişkin araştırmalar.
d. Kuzey, Doğu, Orta Afrika ve Uzak Doğu İslâm ülkelerinin tarihlerine ilişkin araştırmalar.
e. Milletlerarası münasebetler çerçevesinde Türkiye’nin yakın ilişkiler içinde olduğu diğer devletlerin tarihleri üzerinde araştırmalar yapılmalıdır..
” Teşkilâtlanma ” başlığı altında; ülkemizde, tarih çalışmaları alanında merkezî bir teşkilâtın bulunmadığı; tarihçilerin çeşitli fakülte, enstitü ve kurumlarda bir yandan tarih araştırmaları yaptığı, öte yandan tarih öğretimiyle uğraştıkları, genellikle tek başlarına veya küçük gruplar hâlinde kaldıkları vurgulanmaktadır. Bu dağınıklığın giderilmesi için, ülke genelinde tarih çalışmalarını plânlayacak, teşkilâtlayacak, öncelikleri tespit edecek, ihtiyaçları belirleyecek, Türk tarihçiliğinin genel stratejisini çizip yön verecek bir teşkilâtlanmaya gidilmesi ihtiyacı ortaya konulmaktadır.
Üniversiteler ve bünyelerindeki enstitülerce yürütülen tarih araştırmaları ve bu alandaki elemanlar yeterli duruma geldikçe, üniversite dışında ( Fransa’daki CNRS gibi ) müstakil araştırma kurumlarının teşkili sağlanmalıdır.
Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı döneminde, müstakil araştırma kurumlarının teşkilini sağlayacak nicelik ve nitelikte aşağıdaki araştırmacıların yetiştirilmesi gerekli görülmektedir.
1. Orta Asya Tarihi Etüdleri ( İslâm Öncesi Türk Tarihi, İlk Müslüman Türk Devletleri Tarihi, Türk – Moğol Devletleri Tarihi, Timur İmparatorluğu ve Kolları Tarihi, Rus İstilâsı Sonrası Türk Devletleri Tarihi alanlarında olmak üzere toplam 100 araştırmacı ).
2. Ön Asya Tarihi Etüdleri ( Büyük Selçuklular ve Kolları Tarihi, Anadolu Selçukluları Tarihi, Anadolu Beylikleri Tarihi, Karakoyunlu – Akkoyunlu ve Safevî Tarihi, Atabeylikler, Eyyubiler ve Memlûkler Tarihi, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, Türkiye Dışı Çağdaş Türk Devletleri Tarihi alanlarında olmak üzere toplam 300 araştırmacı ).
3. Güneydoğu Avrupa Etüdleri ( Bizans Tarihi, Balkan Devletleri Tarihi alanlarında olmak üzere toplam 50 araştırmacı ).
Plân döneminde eğitim hizmetlerinin gerçekleştirilmesinde uyulacak “Genel İlkeler ” den bazıları, “ Sosyal Hedef ve Politikalar “ başlığı altında şöylece sıralanmaktadır [19]:
* Bütün eğitim kademelerinde niteliğin yükseltilmesi esastır.
* Eğitim – öğretim kurumlarının her seviyesinde öğrencilere kazandırılacak bilgi ve becerilerin hayata dönük olması sağlanacaktır.
* Çocukların yetiştirilmesinde en etkili araç olan aile terbiye sistemi, ailenin çocuğun eğitimi üzerindeki sorumlulukları hakkında şuurlandırılması ve bilgilendirilmesi yolu ile daha etkili hâle getirilecektir. Bu açıdan, ailenin eğitilmesi toplumun ve eğitim sisteminin en önemli görevidir.
“ Millî Kültür “ alanında gözetilecek “ Genel İlkeler “ ise şöyledir [20]:
* Kültür alanında millî ve manevî varlığımızı yaşatma ve tanıtma, kültür hizmetlerinden az yararlanmış bölgelere öncelik verme ve hizmeti bölgelerin potansiyeline uygun olarak ve bu potansiyeli geliştirecek şekilde götürme esas olacaktır.
* Türkçenin zenginliği ve yapısının korunması, aşırı zorlamalara gidilmeksizin kendi tabiî seyri içinde gelişmesi yolunda ilmî çalışmalar sürdürülecektir.
* Millî kültürümüze ait olan, eski Türkçe ve diğer dillerde yazılmış eserlerin bugün konuşulan Türkçeye yeni harflerle kazandırılmasına, bunun için gerekli idarî ve malî ihtiyaçların karşılanmasına çalışılacaktır.
* Türk radyo ve televizyonunun millî kültürü ve bütünlüğü güçlendiren bir niteliğe ve ülkenin her tarafında ilgiyle seyredilebilir ve dinlenebilir bir seviyeye ulaştırılmasına çalışılacaktır.
* Kültür hayatımızda önemli yeri olan edebiyat, resim, tiyatro ve sinema sanat dallarının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasına ağırlık verilecektir.
Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı Özel İhtisas Komisyonunun “ Millî Kültür ” alanında özellikle “ Tarih Araştırmaları ve Teşkilâtlanma “ ya ilişkin hazırladığı ayrıntılı raporun, plânda beklenildiği derecede yer almadığı görülmektedir.

1.6. Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Plânı ( 1990 – 1994 )
Plân döneminde eğitim alanında uygulanacak “ İlkeler ve Politikalar “dan bazıları, “ Sosyal Hedef İlke ve Politikalar “ başlığı altında şöylece sıralanmaktadır [21]:
* Eğitimin her kademesinde kalitenin yükseltilmesi, imkân ve fırsat eşitliğinin sağlanması esas amaçtır. Müfredat programlarının bilimsel araştırmalara dayalı olarak, günün ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde hazırlanmasına özen gösterilecektir.
* Okullarda görsel – işitsel araçlar ve bilgisayar destekli eğitim gibi eğitim teknolojisinin kullanılması yaygınlaştırılacaktır.
* Eğitim sistemi,, meslek kazandırıcı eğitim, ara insan gücü ve yüksek nitelikli insan gücü yetiştiren eğitim olmak üzere üç boyutlu bir yapıda ele alınarak kalkınmanın temel araçlarından biri olarak etkinleştirilecektir.
* Fiziksel altyapı ile insan gücü kaynakları, müfredat programları ve modern eğitim teknolojileri gibi eğitimin altyapısının iyileştirilmesi için program – bütçe teknikleri, maliyet – fayda ve maliyet etkinlik analizlerine dayalı yatırım programları düzenlenecektir.
* Her eğitim kademesi için, illerde eğitim birimlerinin sorun belirleme ve çözüm arama becerilerini geliştirmek amacı esas alınacaktır.
* Eğitim sisteminin bütününü kapsayan bir eğitim insan gücü plânlama sistemi kurulacak ve öğretmenlerin eğitim ihtiyaçları standart biçimde saptanacak, bunlara uygun hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim programları uygulanacaktır.
* Büyük ölçüde kaynak ve zaman israfına sebep olan okulda başarısızlık ve sınıfta kalmaların asgariye indirilmesi için etkili tedbirler alınacak, öğrenci başarısının arttırılmasında ve öğrencilerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda, meslekî yönlendirilmelerinde önemli bir yeri olan rehberlik faaliyetlerinin etkinleştirilerek yaygınlaştırılmasına yönelik düzenlemeler gerçekleştirilecektir.
* Yaygın ve meslek kazandırıcı eğitimin görsel – işitsel araçlarla geniş kitlelere hitap eder hâle getirilmesinde ve etkinleştirilmesinde radyo ve TV’den yararlanılması belli esaslara bağlanacaktır. Ayrıca, yeni bir TV kanalı eğitim faaliyetlerine tahsis edilecektir.
“ Kültür “ hizmetlerinin gerçekleştirilmesinde uyulacak “ Genel İlkeler “ den bazıları şunlardır [22]:
* Millî kültür; kalkınma, çağdaşlaşma ve dışa açılma çalışmalarının özünü oluşturacaktır.
* Millî kültürün geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması, kalkınma politikalarının temel ilkelerinden birisi olacaktır.
* Millî kültürü gelecek nesillere zenginleştirilmiş olarak intikal ettirmek için araştırma ve geliştirme faaliyetlerine öncelik verilecek ve kültür hizmetlerini yürütecek kurum ve kuruluşlar arasında işbirliği sağlanacaktır.
* Millî kültürün yaygınlaştırılması ve yaşatılması için, kitle haberleşme araçlarından azamî şekilde istifade edilecek ve TV programlarında kaliteli yerli yapım oranının yükseltilmesi için gerekli teknik altyapı oluşturulacaktır.
* Çizgi film ve çizgi romanların yapım ve üretimi, çocukların terbiye ve gelişimindeki rolü dikkate alınarak desteklenecektir.
* Arşiv belgelerinin korunması, tasnif edilmesi ve araştırmacıların hizmetine sunulması çalışmaları hızlandırılacaktır.
* Millî kültüre katkı sağlayıcı nitelikleri haiz, kaliteli tiyatro eseri ve film senaryosu sayısının artırılabilmesi için teşvik sistemi geliştirilecektir.
* Yurt dışındaki vatandaşların millî kültür değerlerinden kopmalarını önleyici, benliklerini koruyucu ve bulundukları ülke ile Türkiye arasındaki dostluk bağlarını sağlamlaştırıcı ortam oluşturmak üzere gerekli çalışmalar yapılacaktır.
* Türk – İslâm eserleri öncelikli olmak üzere, kültür varlıklarının korunması, bakımı, onarımı ve restorasyonuna ağırlık verilecektir.

1.7. Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı ( 1996 – 2000 )
Kalkınma Plânında, programlara ilişkin olarak “ Eğitim Reformu “ başlığı altında “ mevcut durum “ şöyle belirtilmektedir [23]: “ Öğretim programlarının bilimsel esaslara göre geliştirilmesinde yeterli gelişme sağlanamamıştır. Öğretmen ve öğretim üyesi sayısındaki yetersizlikler ve dağılımdaki dengesizlikler, imkân ve fırsat eşitliği yanında eğitimin kalitesini de olumsuz şekilde etkilemektedir “.
Eğitim hizmetlerinin gerçekleştirilmesinde uyulacak ilkelerden bazıları, “ Amaçlar, İlkeler ve Politikalar “ başlığı altında aşağıdaki gibi sıralanmıştır [24]:
* Eğitim bu plân döneminde en öncelikli sektör olacaktır. İyi eğitilmiş genç nüfus 21’inci yüzyılda gerek ülkemizin rekabet gücünün artmasında gerekse AB’ye entegrasyon bakımından Türkiye’nin en büyük avantajı olacaktır. Bu çerçevede; laik, çoğulcu demokrasiyi özümsemiş, millî kültürü geliştirici, algılama ve problem çözme yeteneği gelişmiş, dış dünyaya, evrensel değerlere ve yeni düşüncelere açık, şahsî sorumluluk duygusu ve toplumsal duyarlılığı gelişmiş, bilim ve teknoloji üretimine yatkın ve beceri düzeyi yüksek insan gücünün yetiştirilmesini sağlayacak bir eğitim politikası izlenecektir.
* Eğitim programları, öğretim yöntemi ve teknikleri ile eğitim araç ve gereçleri kalkınma amaçları ve teknolojik gelişme açısından ele alınarak evrensel ölçülerde, demokratik ve özgürlükçü bir anlayışla yeniden düzenlenecektir. Eğitimin kalitesi yükseltilecek ve her kademedeki eğitim yaygınlaştırılarak fırsat eşitliği sağlanmasına çalışılacaktır.
* Örgün ve yaygın eğitim kurum ve programları arasında her aşamada yatay ve dikey geçişlere imkân veren esnek bir yapı oluşturulacaktır. Eğitim ve öğretimi tamamlayarak hayata atılan veya herhangi bir sebeple okuldan ayrılmış herkese hayatlarının her döneminde, kendi dallarında bilgi ve becerilerini geliştirme imkânları sağlanacaktır.
* Meslekî ve teknik eğitimde modüler sisteme geçilecek, müfredat programları modüler sisteme uygun hâle getirilecek, örgün veya yaygın eğitim alan ve aynı meslekî becerilere sahip olan kişilere, eşdeğer meslek sertifikası verilerek denklikleri sağlanacaktır.
* Eğitimin her kademesinde teknoloji destekli eğitim yapılacak, kademeli olarak bilgisayar destekli eğitim geliştirilerek yaygınlaştırılacak, kitle eğitimine ve uzaktan öğretime önem verilecektir. Bilgisayar destekli eğitimde yazılım programlarının geliştirilmesi ve sistemin kendi kendini beslemesi amacıyla döner sermaye işletmesi kurularak kurumsal düzenlemeye gidilecektir. Bu amaçla özel sektör imkânlarından da yararlanılacaktır.
“ Kültür “ hizmetlerinin gerçekleştirilmesinde gözetilecek “ Amaçlar, İlkeler ve Politikalar “ dan bazıları şunlardır [25]:
* Kültür politikası, demokratikleşmeyi gerçekleştirmiş ve insanı daha hür kılan bir toplum oluşturmayı hedef alacaktır.
* Kalkınmanın, çağdaşlaşmanın ve dışa açılmanın esasını oluşturan millî kültürün korunması, geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması temel ilkedir.
* Temel yaklaşım, kültür zenginliğini kalkınma hamlesinin aslî unsuru saymanın yanında, milletlerarası iletişim ve etkileşimin ivmesini de ülkemizin kültürel kalkınmasına katabilmek olacaktır.
* Çağdaş yaklaşım doğrultusunda Millî Kültür faaliyetlerinin demokratik bir anlayış ve millî bütünlük ilkesi çerçevesinde gerçekleştirilmesi hedef alınacaktır.
* Taşınır ve taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına önem verilecektir.

SONUÇ [26]

1. Tarih anlayışının tanımlanmasında, siyasî kültürün göstergesi olan siyasî iktidarın niteliği belirleyici rol oynamaktadır. Islâhat, inkılâp, ihtilâl, devrim gibi kavramlarla ifade edilen büyük değişme ve gelişmeler, topluma yeni bir kimlik kazandırmaktadır. Böylece, toplumu tanımlamanın ve tanımanın unsurları da değişmektedir. Tarih de bu gelişme ve değişmelere paralel olarak tamamen veya kısmen değişikliğe uğrar. Tarih anlayışında yeni akımların meydana gelmesi, büyük ölçüde siyasî düşünce akımlarına paralel bir gelişme sonucudur.
Sosyal ve siyasî gerçekliklere göre biçimlenen ” Devlet Milliyetçiliği – Osmanlı Türk Milliyetçiliği, Türkçülük – Türk Milliyetçiliği, Bilimsel Türk Milliyetçiliği ” akımları birleşerek ” Türk Milliyetçiliği ” ni meydana getirmiştir.
Meşrutiyet döneminde, Rusya’dan gelen Türkçü tarihçiler ( Hüseyinzâde Ali Bey, Yusuf Akçura, Ahmed Ağaoğlu ), kazandıkları etnik – kültürel muhalefet tecrübesi ile Türk milliyetçiliğine malzeme taşımışlardır. Rus Çarlığına karşı mücadele eden Kırım, Kazan ve Azerbaycanlı Müslüman Türkler, kimliklerini Müslümanlık ve Türklükle tanımlamışlardır. Rusyalı Türkçülerin, Rus Çarlığının siyasî egemenliği veya kültürü karşısındaki ” kimlik mücadelesi “, Osmanlı Türkçülerinin senlik – benlik anlayışından daha köklüdür.
Rusya’dan gelen Türkçüler, Türk milliyetçiliğinin dolayısıyla tarih anlayışının / yazıcılığının gelişmesinde etkili oldular. Bunlardan Yusuf Akçura, milliyetçi emellerin gerçekleşmesinde ırk unsurunun önemli bir rol oynadığına inanmasına karşılık, Ahmed Ağaoğlu, millî eğitimde liberal bir anlayışı savunmuştur.
Türkçülük, başlangıçta milliyetçi bir hareket olarak ortaya çıkmıştır. Teorik olarak, Osmanlı Devleti sınırları içindeki ve dışındaki Türkleri kapsayan bir hareket özelliği taşımaktadır. Türkçülüğün amacı, Osmanlı Türklerinin kimliğini ortaya koymak ve kuvvetlendirmeye yöneliktir. Milletin tanımında dil, ırk, etnik köken, din, ortak kültür ve tarih ögelerinden herhangi birinin mi, birkaçının mı yoksa tamamının mı daha belirleyici faktör olup olmadığı üzerindeki sınıflandırmalardan farklı milliyetçilik tanımları yapılmıştır. Milliyetçilik tanımlarında cevaplandırılmaya çalışılan bu sorular, Osmanlı toplum yapısı ve geleneğine bağlı olarak bir türlü netleşemeden Cumhuriyet dönemine intikal etmiştir.
Ziya Gökalp ( 1876 – 1924 ), milliyetçilik tanımları arasında pozitivizm ve sosyoloji ile ilişkili olan ve milliyetçilik anlayışını bu iki esasa bağlayan milliyetçi önderlerden biridir. Milliyetçilik, pozitivist akımla güç kazanmış ve sosyolojinin ortaya çıkışı ile birlikte milliyetçiliğin nitelikleri açıklık kazanmıştır. Açıkçası ırk, dil, kültür ve tarih hem bilimsel hem doğal özelliklerdir. Buna göre de gerçek toplum ” millet ” tir. Bu durumda, daha önceleri olduğu gibi Osmanlı ” millet “i ile ” devlet “inin aynı olduğunu ifade etmek bir hayli güçleşmektedir.
Gökalp; bir sosyolog, dil bilimci ve sosyal tarihçi olarak Jön Türk aydınları arasında önemli bir konuma sahiptir. Milliyetçi amaçların gerçekleşmesi için bütün pozitif bilimlerin gerekli olduğunu savunmuştur. Bunun için, pragmatik ve disiplinler arası bir yol takip etmiştir. Gökalp’in ilham kaynağı olan kişi Emile Durkheim’dir. Durkheim; siyasî toplumu ve vatanı, var olmanın belirleyici faktörleri olarak görmüştür. Gökalp’in hareket noktası, toplumun ahlâkî ve maddî güçleridir. Durkheim’e göre eğitim, milletleştirme demek olduğu kadar kişinin sosyalizasyonu da demektir. Durkheim’in sosyolojisinde eğitime yüklenen rol ile Fransız siyasetinin pragmatizmi ve sosyolojinin ilkeleri, Ziya Gökalp’in görüşleri arasında yerini almıştır. Gökalp tarafından benimsenen bu görüşler, daha sonra Cumhuriyet Halk Fırkası programında anlamını bulmuştur.
2. Cumhuriyetle başlayan ” Yeni Toplum Düzeni “, Gökalp’in düşüncelerinin etkisinde biçimlenmiştir. Gökalp, bir otokton düşünür özelliği ile Türk İnkılâbı’nın babası olarak kabul görmüştür. Gökalp, Osmanlı toplumunun ortak bir din etrafında birleşen, fakat millet seviyesine henüz ulaşmamış, ümmet kimliğine sahip olduğunu ileri sürmüştür. Tek başına dinî inançlar milletleşme süreci için yeterli olamadığından milletleşme olgusu için dil, kültür ve duyguda birlik hareket noktasıdır. Ümmetten millete geçiş, dilde ve duyguda birliğe ulaşmakla gerçekleşebilir. Batı, bu çizgiyi takip etmiş ve millet seviyesine yükselmiştir.
Türk İnkılâbı, dil ve tarih tezleri ile, din de Gökalp’in gündeme getirdiği ladini ( laicus ) kavramıyla yeni bir biçime kavuşmuştur. Bu durumda, Türk İnkılâbı’nın köklere dönmek suretiyle Batılılaşma çizgisinde yürümeyi hedeflediği söylenebilir. Bu dönemde millî eğitim; dil, tarih ve din alanlarında yapılan düzenlemeler için taşıyıcılık görevini üstlenmiştir.
Gökalp, ” Yeni Toplum Düzeni ” için İslâmlaşma, Türkleşme ve Batılılaşma tezini ileri sürmüş ve belirli bir süre etkili olmuştur. Cumhuriyet yönetimi, bir süre sonra Laikleşme, Batılılaşma ve Türkleşme sloganlarını benimseyerek Gökalp’ten ayrılmıştır.
Atatürk döneminde, milletleşme sürecinde takip edilen millî eğitim poliitikası temelde bir kimlik arayışı biçiminde tezahür etmiştir. Günümüzde kimi kişi ve grupların, resmî teori / resmî tez diye niteledikleri yargılar, aslında milletleşme olgusunun bir restorasyonu olarak kabul edilebilir. Dil ve tarih şuurunun yükselişi, milliyetçiliğin yükselişidir.
Cumhuriyet dönemi hükûmet programlarında eğitim ve kültür politikaları, Atatürk ve dönemindeki fikir ve devlet adamlarının koydukları esaslara göre tespit edilmiş ve uygulanmıştır. Atatürk’ün ölümünden sonra ise Atatürk ilkeleri esas olmasına ve Millî Eğitim programlarına yansımasına rağmen ” Türk Tarih Tezinin Etkisinde Millileştirme ” hükûmetler döneminde aynı titizlik ve cesaretle uygulama imkanı bulamamıştır.
3. Atatürk’ün ölümünden sonraki dönemde ( 1938 – 1950 ), Atatürk döneminde gerçekleştirilmesine çalışılan millî tarih ve millî kültüre dayalı Asyatik kökenli milliyetçilik ideolojisi, ” Kültürde Hümanızma ” teziyle millî köklerden koparılarak Greko – Lâtin kaynaklara dönüşmüştür. Millî kültür politikası yerine Türk Humanızması olarak bilinen akım, millî kültür tezinin alternatifi olmuştur. Böylece, çok isabetli ve rasyonel kararlarla başlatılan milletleşme olgusu, suyu geçerken at değiştirme anlamında bir çıkışla millî köklerden koparılarak Greko – Lâtin kaynaklara yönlendirilmiştir.
Ülkemiz, 1923 – 1950 döneminde üç önemli köklü değişiklik yaşamıştır. Birincisi, Osmanlıdan Cumhuriyete geçiş, önemli bir sosyo – kültürel sancıyla gerçekleştirilmiştir. İkincisi, ümmetten millete dönüşüm, ferdî olmaktan ziyade toplumun tarihi kimliğini etkileyen temellerin hareketlenmesini sağlamıştır. Üçüncüsü, yeni bir düzen, yeni bir kimlik aşılama süreci başlatmıştır. 1923 – 1950 yılları arasındaki 27 yıllık süre içinde ortaya çıkan bu üç radikal atılım; istikrarlı, akılcı ve köklere yönelik bir millî eğitim politikasının uygulanmasını engellemiştir. Bu durum, 1950’ler sonrasında, millî kimliğini kazanmış bir eğitim politikası yerine, bu üçlü eğilimin yansımasına sebep olmuştur.
4. Çok Partili Hayat – Demokratikleşme Dönemi ( 1950 – 1980 ), birinin yaptığını öteki yıkan ve bu çelişkili kültür politikası dolayısıyla eğitim felsefesi çizgisinin belirsizlikler içine çekildiği bir dönemdir. Bu dönemde, Osmanlı ve ümmet ideolojisinden ayıklanma süresi sonunda Batıya açılma ve yalnızca Batılılaşma süreci yanında, Kültürde Hümanızma taraftarları tek kültür ve tek medeniyet anlayışına dayanarak bir bayrak altında toplanmışlardır.
Türk Millî Eğitim Sisteminin oluşumunda; millî kültür politikası, Türk Hümanızması ve Batılılaşma tezine dayalı bu üç eğilim derin izler bırakarak etkili olmuştur. Yerinde bir ifadeyle nesiller ” deneme tahtası ” görevini üstlenmişlerdir. Bir nesil belirli bir süre millî kültür ortamında yetişmiş, ondan sonraki ikinci nesil Greko – Lâtin köklerin etkisinde kalmıştır. Diğer üçüncü nesil, kendilerinden önceki eğitim politikasının silik izlerini taşımakla birlikte yalnızca Batılılaşmayı bir inanç sistemi olarak benimsemiştir.
5. Türk – İslâm Sentezinin Etkili Olduğu Dönemde ( 1980 – …. ), çok partili hayata geçiş ile oluşum tohumları atılan, Milliyetçi Cephe ( MC ) hükûmetleri döneminde gelişme imkânı bulan Türk – İslâm Sentezi, 12 Eylül 1980 Askerî Darbesi’nin hazırladığı ortam sayesinde öğretim programı ve ders kitapları ile millî kültür raporundaki amaçlar çerçevesinde kendini göstermiştir. Bozulmuş olan millî kültürü devlet eliyle onarmak ve korumak amacıyla, ideal bir hayat biçimi olarak görülen Türk – İslâm Sentezi düşüncesi, sosyal bilimlere ait ders kitaplarına enjekte edilerek istenilen insan tipinin yetiştirilmesi hedeflenmiştir.
Bu dönemde, 1982 Anayasasının 134’üncü maddesine dayanılarak ” Atatürkçü düşünceyi, Atatürk ilke ve inkılâplarını, Türk kültürünü, Türk tarihini ve Türk dilini bilimsel yoldan araştırmak, tanıtmak ve yaymak amacıyla; Atatürk’ün manevî himayesinde, Cumhurbaşkanının gözetim ve denetiminde, Başbakanlığa bağlı; Atatürk Araştırma Merkezi, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu ve Atatürk Kültür Merkezinden oluşan, kamu tüzel kişiliğine sahip Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ” kurulmuştur. Böylece; kültür, dil ve tarih konularında anayasal kurumlaşma gerçekleşmiştir.
6. 1991’de SSCB’nin dağılmasıyla Türk Cumhuriyetleri ve Türk Toplulukları bağımsızlıklarını ilân ettiler. Buna ilişkin konular, ilköğretim ve ortaöğretim kurumları sosyal bilgiler, tarih ve coğrafya programlarına ve ders kitaplarına girmiştir.
29 Ekim – 3 Kasım 1992 tarihleri arasında Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te Eğitim Bakanları toplantısı yapılmıştır. Toplantıda dil ve tarih birliği üzerinde durulmuş ve bu çerçevede ortak tarih programı çalışmaları için ayrı bir toplantı yapılması kararlaştırılmıştır. Bunun üzerine, beş Türk Cumhuriyeti temsilcilerinin katılımıyla 26 Kasım – 3 Aralık 1992 tarihleri arasında Yalova’da yapılan toplantıda, Ortak Tarih Komisyonu, ilköğretim ve ortaöğretim kurumları ders programlarına alınması gerekli görülen muhtevayı belirlemiştir.
Sonuç olarak; tarih anlayışı ve öğretiminin biçimlenmesinde, iç ve dış politika ilişkilerinin düzenleyici, siyasî iktidarlar ve bu iktidarların ülkeye ve dünyaya bakış açılarının belirleyici rol oynadığı söylenebilir.

DİP NOTLAR

* Kastamonu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Eğitimi Ana Bilim Dalı (E) Öğretim Üyesi
[1] 3797 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun, 12.05.1992;21226 Resmî Gazete, madde 1
[2] Aynı Kanun, madde 5
[3] T.C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : Kalkınma Plânı Birinci Beş Yıl 1963 – 1967, Başbakanlık Devlet Matbaası, Ankara, 1963, s. 441
[4] T.C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : a. g. e., s. 442
[5] T.C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : a. g. e., s. 458 – 459
[6] T.C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : Kalkınma Plânı İkinci Beş Yıl 1968 – 1972, Başbakanlık Devlet Matbaası, Ankara, 1967, s. 158 – 159
[7] T.C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : a. g. e., s. 159
[8] A. g. e., s.187
[9] A. g. e., s. 189
[10] T.C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : Yeni Strateji ve Kalkınma Plânı Üçüncü Beş Yıl 1973 – 1977, s. 109
[11] T.C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : a. g. e., s. 715
[12] A. g. e., s. 718
[13] A. g. e., s. 781 – 785
[14] T.C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Plânı 1979 -1983, Ankara, 1979, s. 455 – 456
[15] T. C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı . V. Beş Yıllık Kalkınma Plânı Özel İhtisas Komisyonu Raporu Millî Kültür, Ankara, 1984, s. 484 – 500
[16] T. C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : a. g. e., s. 486 – 487
[17] A. g. e., s. 489
[18] A. g. e., s. 490
[19] T.C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı 1985 -1989, Ankara, 1985, s.140 -141
[20] T. C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : a. g. e., s. 147 – 148
[21] T.C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Plânı 1990 – 1994, Başbakanlık Basımevi, Ankara, 1989, s. 291 – 295
[22] A. g. e., s. 322 – 324
[23] T.C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı : Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı 1996 – 2000, Resmî Gazete ( 25.07.1995; 22354 Mükerrer ), s. 21
[24] T.C. Başbakanlık Devlet Plânlama Teşkilâtı . a. g. y., s. 21 – 25
[25] A. g. y., s. 26
[26] Kemal KOÇAK, “ Cumhuriyetten Günümüze Tarih Anlayışı “, Türk Dünyası Araştırmaları, 128 ( Ekim 2000 ), Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul, s. 25 – 35; “ Osmanlıdan Cumhuriyete Tarih Anlayışında Kurumlaşma “,Türk Dünyası Araştırmaları, 129 ( Aralık 2000 ), Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul, s. 19 – 27

KAYNAKLAR
AYDA, Adile, ( 1979 ). “ Sadri Maksudi’nin Hayat Hikayesi “, Sari Maksudi Arsal, Milliyet Duygusunun Sosyolojik Esasları, İstanbul
BEHAR, Büşra Ersanlı, ( 1992 ). İktidar ve Tarih Türkiye’de “ Resmî Tarih “ Tezinin Oluşumu ( 1929 – 1937 ), Afa Yayınları, İstanbul
Birinci Türk Tarih Kongresi, ( 1932 ). Kongrenin Zabıtları Konferanslar Münakaşalar, İstanbul
CİCİOĞLU, Hasan, ( 1985 ). Türkiye Cumhuriyetinde İlk ve Ortaöğretim ( Tarihî Gelişimi ), AÜ Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları No : 140, Ankara
Devlet Plânlama Teşkilâtı, ( 1963 ). Kalkınma Plânı Birinci Beş Yıl 1963 – 1967, Başbakanlık Devlet Matbaası, Ankara
——————————–, ( 1967 ). Kalkınma Plânı İkinci Beş Yıl 1968 – 1972, Başbakanlık Devlet Matbaası, Ankara
——————————–, ( 1972 ). Yeni Strateji ve Kalkınma Plânı Üçüncü Beş Yıl 1973 – 1977, Başbakanlık Devlet Matbaası, Ankara
——————————–, ( 1979 ). Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Plânı 1979 – 1983, Başbakanlık Devlet Matbaası, Ankara
——————————–, ( 1984 ). Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı Millî Kültür Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Başbakanlık Devlet Matbaası, Ankara
——————————–, ( 1985 ). Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı 1985 – 1989, Başbakanlık Devlet Matbaası, Ankara
——————————–, ( 1989 ). Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Plânı 1990 – 1994, Başbakanlık Devlet Matbaası, Ankara
——————————–, ( 1995 ). Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı 1996 – 2000, Resmî Gazete ( 25.07.1995;22354 Mükerrer )
Emin Ali, ( 1924 ) “ Heyet-i İlmiye ve Tarih Programları “, Son Telgraf Gazetesi, 4 Temmuz 1340 ERGÜN, Mustafa, ( 1982 ). Atatürk Devri Türk Eğitimi, AÜ DTCF Yayınları : 325, AÜ Basımevi, Ankara
İĞDEMİR, Uluğ, ( 1972 ). 50. Yılında Türk Tarih Kurumu,
İkinci Türk Tarih Kongresi, ( 1943 ). İstanbul 20 – 25 Eylül 1937, Kongrenin Çalışmaları ve Kongreye Sunulan Tebliğler, İstanbul
İNALCIK, Halil, ( 1968 ). “ Türk İlmi ve Mehmet Fuat Köprülü “, Türk Kültürü, Sayı:65 ( Mart 1968 ), Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü, Ankara
İNAN, Afet, ( 1930 ). Vatandaş İçin Medeni Bilgiler, İstanbul
————–, ( 1939 ). “ Atatürk ve Tarih Tezi “, Belleten, Cilt : III, Sayı: 10 ( 1 Nisan 1939 ), Türk Tarih Kurumu, Ankara
KOÇAK, Kemal, ( 2000 ). “1983 Ortaöğretim Kurumları Tarih Programının Değerlendirilmesi ( Alan Araştırması – Ankara Örneği ) “ Kastamonu Eğitim, Cilt : 8, Sayı : 1 ( Mart 2000 )
———————, ( 2000 ). “ Osmanlıdan CumhuriyeteTarih Anlayışında Kurumlaşma “, Türk Dünyası Araştırmaları, 129 ( Aralık 2000 )
———————, ( 2000 ). “ Cumhuriyetten Günümüze Tarih Anlayışı “, Türk Dünyası Araştırmaları, 128 ( Ekim 2000 )
KÖPRÜLÜ, Fuad, ( 1984 ). “ Giriş “, Osmanlı Devletinin Kuruluşu, Ankara
Maarif Vekilliği, ( 1991 ). İkinci Maarif Şûrası 15 – 21 Şubat 1943 Çalışma Programı Raporlar Konuşmalar, MEB Basımevi, İstanbul
Millî Eğitim Bakanlığı, ( 1995 ). Millî Eğitim Şûraları ( 1939 – 1993 ), Ankara
Mürebbi, ( 1924 ). “ Müfredat Programları “, Son Telgraf Gazetesi, 12 Temmuz 1340 ( 1924 )
TOGAN, Zeki Velidi, ( 1934 ). “ Müellifin Kısaca Tercüme-i Hâli “, Zeki Velidi Togan, Onyedi Kumaltı Şehri ve Sadri Maksudi Bey, İstanbul
————————–, ( 1935 ). Tarihte Usul, İstanbul
————————–, ( 1946 ). Umumî Türk Tarihine Giriş, İstanbul
YİNANÇ, Mükrimin Halil, ( 1940 ). “ Tanzimattan Meşrutiyete Bizde Tarihçilik “, Tanzimat I, İstanbul

About drkemalkocak

Eğitimci-Bürokrat-Akademisyen olmasına rağmen cehlini bir türlü gideremeyen ama suyu aramaktan yılmayan-Bu su Fuzulî'nin "Su Kasidesi"ndeki sudur... 01.07.1953’te Ankara / Şereflikoçhisar / Sarıyahşi’de doğdu.. Sarıyahşi İlkokulunu ( 1965 - 1966 ), Şereflikoçhisar Ortaokulunu ( 1968 - 1969 ), Ankara Erkek İlköğretmen Okulunu ( 1971 - 1972 )bitirdi. 15.11.1972’de Ankara / Keskin / Karafakılı Köyü İlkokulu Öğretmeni olarak Devlet memurluğuna başladı. Kırıkkale / Yahşihan /Namık Kemal ve Karacaali Köyü ilkokullarında Sınıf Öğretmenliği yaptı. Askerliğini er öğretmen olarak yerine getirdi. Gazi Eğitim Enstitüsü Sosyal Bilgiler Bölümünü ( 27.09.1978 ) bitirdi. 25.03.1982’de Ankara / Namık Kemal Ortaokulu Sosyal Bilgiler Öğretmenliğine başladı. Kırıkkale / Hasandede Orhan Demirhan, Kırıkkale Ticaret ve Aydınlıkevler liselerinde Sosyal Bilgiler ( Tarih ) Öğretmenliği yaptı. Millî Eğitim Bakanlığınca yapılan seçme sınavını kazanarak 8 ay süreli İlköğretim Müfettişliği Hizmet içi Eğitim Kursunu tamamlayıp Eskişehir İlköğretim Müfettişliğine atandı. 06.09.1983 - 22.03.1985 tarihleri arasında İlköğretim Müfettişliği görevini yürüttü. Eskişehir İlköğretim Müfettişliğinden Millî Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü Şube Müdürlüğüne atandı. Millî Eğitim Bakanlığı merkez teşkilâtındaki şube müdürlüğü görevine 22.03.1985’te başladı. İlköğretim Genel Müdürlüğünde Teftiş ve Değerlendirme, Disiplin, Mevzuat, Program ve Yayımlar, Araştırma ve Plânlama şube müdürlükleri görevinde bulundu. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilimler Eğitimi Ana bilim Dalı Tarih Eğitimi Bilim Dalında lisans tamamladı (16.02.1987). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Genel Türk Tarihi Ana bilim Dalında yüksek lisans ( master ) yaptı ( 21.02.1991). Tezi “ Cumhuriyetten Günümüze Tarih Çalışmaları ve Tarih Öğretimi 1923 - 1960 “, tez danışmanı Prof. Dr. Yücel ÖZKAYA’dır. Girdiği test ve mülakât sınavlarını kazanarak ( 1987 ) Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Kamu Yönetimi Lisansüstü%2
Bu yazı Uncategorized içinde yayınlandı ve , , , , , , , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s