1998 İLKÖĞRETİM SOSYAL BİLGİLER DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI GENEL AMAÇLARININ ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİNE GÖRE DEĞERLENDİRİLMESİ(Kastamonu Örneği)

                                                                                                  Yrd. Doç. Dr. Kemal KOÇAK

Gazi Üniversitesi Kastamonu Eğitim Fakültesi

Sosyal Bilgiler Eğitimi Anabilim Dalı (E) Öğretim Üyesi

 

Özet

            Bu araştırma ile Kastamonu il merkezinde 1999 – 2000 öğretim yılında eğitim – öğretime açık bulunan 20 ilköğretim okulunda (Abdülhakhamit, Ali Fuat Darende, Atabey, Atatürk, Candaroğullları, Ceritoğlu, Cumhuriyet, Darende, Esentepe, Gazipaşa, Hisarardı, İsfendiyarbey, Kırkçeşme, Mehmet Akif Ersoy, Merkez, Sepetçioğlu, Şehir Şerife Bacı, Vali Aydın Arslan, Yıldırım Bayezit, 23 Ağustos ) uygulanan 1998 Sosyal Bilgiler Öğretimi Programının genel amaçlarının gerçekleşme derecesine ilişkin sınıf öğretmeni, sosyal bilgiler öğretmeni, okul yöneticisi ( okul müdürü, müdür yardımcıları ) ve ilköğretim müfettişlerinin görüşleri belirlenmiştir. Görüşler arasındaki farklar belirlenmiş ve bazı genellemelere gidilmiştir. 1998 – 2000 öğretim yılında eğitim – öğretime açık bulunan 20 ilköğretim okulunun yönetici ( 30 kişi ), sınıf öğretmeni ( 65 kişi ) ve sosyal bilgiler öğretmenleri ( 20 kişi ) ile bunların teftişini yapan Kastamonu Millî Eğitim Müdürlüğünde görevli ilköğretim müfettişi ( 14 kişi ) olmak üzere 129 kişi örneklem olarak araştırma kapsamına alınmıştır.

            Ankette yer alan 1 – 58’inci sorulara verilen cevaplardan elde edilen verilerin çözümlenmesinde ağırlıklı aritmetik ortalama kullanılmıştır. Cevapların hangi derecede ( düzeyde ) beklenildiğini ve benimsendiğini belirlemek amacıyla ağırlıklı aritmetik ortalama itibariyle 1.00 – 1.79 arasındaki beklentiler “ Hiç “, 1.80 – 2.59 arasındaki beklentiler “ Az “, 2.60 – 3.39 arasındaki beklentiler “ Orta “, 3.40 – 4.19 arasındaki beklentiler “ Çok “, 4.20 – 5.00 arasındaki beklentiler “ Tam “ derecede grubun beklentileri ya da karşı tarafın beklentisinin benimsenmesi olarak tanımlanmış, böylece elde edilen sonuçlar bu sınırlar içinde değerlendirilerek yorumlanmıştır.

 

 

L’évaluation des buts général du programme des sciences socıal 1998 école enseignement primaire

( Recherche sur place – Exemple de Kastamonu )

Resume

Avec cette recherche, on a déterminé les opinions des professeurs, des maîtres des sciences social, proviseurs des écoles enseignement primaire ( des directeurs des écoles enseignement primaire, des sous – directeurs ) et des ınspecteurs enseignement primaire concernant le degré de réalisation des buts général du programme des sciences social 1998 qui a été pratiqué dans 20 écoles enseignement primaire (Abdülhakhamit, Ali Fuat Darende, Atabey, Atatürk, Candaroğullları, Ceritoğlu, Cumhuriyet, Darende, Esentepe, Gazipaşa, Hisarardı, İsfendiyarbey, Kırkçeşme, Mehmet Akif Ersoy, Merkez, Sepetçioğlu, Şehir Şerife Bacı, Vali Aydın Arslan, Yıldırım Bayezit, 23 Ağustos )  en 1999 – 2000 au centre préfecture de Kastamonu.

On a aussi déterminé les differences entre les opinions et on a fait une sorte de généralisation. En l’année scoliare 1999 – 2000, dans 20 écoles  enseignement primaire, 65 professeurs, 20 maîtres des sciences social, 30 proviseurs des écoles enseignement primaire  ( 20 directeurs des écoles enseignement primaire, 15 sous – directeurs ) et  14 ınspecteurs enseignement primaire chargé au administrateur instruction publique de Kastamonu, total 129 employés ont été pris comme exemples pour cette recherche.

On est utilisé du moyen arithmétique en valeur dans la restauratrices des acquisitions d’apres les réponses des questions 1 et 58 a l’enguete. Au point du vue de déterminer le degré des réponses ( dans lequel on attend ou on approuve ), les moyens arithmétique en valeur sont: entre 1.00 – 1.79 nul, entre 1.80 – 2.59 peu, entre 2.60 – 3.39 moyen, entre 3.40 – 4.19 beaucoup, entre 4.20 – 5.00 exacte les résultats des acquisitions ont été évalué et commenté a l’aide des limites ci – dessus.

 

 

 

 

 

Birinci Bölüm

ARAŞTIRMANIN TANIMI, AMAÇ ve KAPSAMI

 

          1. Problem

          Birey ve toplum ; sosyal, ekonomik, politik ve kültürel bakımlardan sürekli bir değişim içinde, çeşitli ve karmaşık sorunlarla karşı karşıya bulunmaktadır. Bireyin ihtiyaçları ile toplumun beklentileri arasındaki dengenin sağlanabilmesi, insana gerekli bilgi, beceri ve tutumları kazandırmakla mümkündür. Sosyal bilimler, kişinin içinde yaşadığı topluma ahenkli uyumunu gerçekleştirecek bilgi, beceri ve tutum kazanma ihtiyacını karşılayacak amaçlara öncelik vermektedir.

         Günümüzde sosyal bilimler; değişme, gelişme ve yenileşmenin bilimi olarak tanımlanmaktadır. Buna göre, sosyal bilimlerin değişmeye açık olması; sosyal, kültürel, ekonomik ve politik gelişmeleri incelemesi gereklidir.

         Eğitimin gelişmesi sonucu, sosyal bilimlerin uygulama alanı olarak sosyal bilimler öğretimi ile sosyal bilgiler öğretimi ortaya çıkmıştır. Sosyal bilimler alanındaki teorik ve bilimsel gelişmelerin eğitim sürecinde ele alınarak bireyin toplum içinde gelişmesini ve yetiştirilmesini amaçlayan sosyal bilgiler kavramı, ülkemizde ilköğretim düzeyinde kullanılmaktadır.

         Sosyal bilgiler, ders olarak 1968-1969 öğretim yılında ilkokullarda, 1973-1974 öğretim yılında da ortaokullarda okutulmaya başlanmıştır. İlköğretim okullarının 4 ve 5’inci sınıflarında ( ilkokullarda ) sosyal bilgiler dersi günümüzde de devam etmesine rağmen, 6 ve 7’nci sınıflardan ( ortaokullardan ) 1985-1986 öğretim yılından itibaren kaldırılmıştır (1). Ortaokullarda, sosyal bilgiler dersinin yerini Millî Tarih, Millî Coğrafya ve Vatandaşlık Bilgileri dersleri almıştır.

         4306 sayılı Kanunun öngördüğü sekiz yıllık ilköğretim uygulaması gereğince, İlköğretim Okulu 4, 5, 6 ve 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı 1998 – 1999 öğretim yılından itibaren uygulamaya konulmuştur (2). Böylece, İlkokul 4 ve 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı, Ortaokul Millî Tarih Programı ve Ortaokul Millî Coğrafya Programı; 1997 – 1998 öğretim yılı sonunda ilköğretim okullarında uygulamadan kaldırılmıştır.

Sosyal bilgiler dersinin niteliği, 1968-1969 öğretim yılından bugüne kadar bazı çevrelerce tam olarak kavranamamış, bu yüzden değişik anlayışlar ortaya çıkmıştır. Bazı kesimler sosyal bilgileri yalnızca yurttaşlık bilgisi anlamında kullanmış; bazıları tarih, coğrafya ve yurttaşlık bilgisinin birleştirilmesi olarak görmüş; bazıları da insan topluluklarının organizasyonuna ilişkin bilgiler olarak kabul etmiştir.

         Sosyal bilgiler, şöylece tanımlanmaktadır :

         Sosyal bilgiler ( toplum bilgileri ), ” öğrencileri toplumsal yönden eğitmek, onlara içinde yaşadıkları toplumun yönetim düzeni, ekonomik özellikleri, geçmişi üzerinde gerekli bilgi ve anlayışları kazandırmak, yurttaşlığın hak ve görevlerini kavratmak amacıyla ilk ve ortaokullarda okutulan, konuları genellikle tarih, coğrafya, ekonomi ve hukuk gibi bilim dallarından yararlanılarak seçilen ders ”(3)tir.

         Türk Millî Eğitiminden sorumlu yetkililer, çağdaş topluma olumlu bir tavır takınma ihtiyacı duymuşlar ve yapıcı düşüncelerle, Türk toplumunun bireylerini gelecekteki sosyal hayat rolleri için hazırlamak üzere eğitim – öğretim programları geliştirmişlerdir. Bilim ve teknoloji, sosyal yapı, aile ve iş hayatı gibi alanlarda meydana gelen değişiklikler, Türk toplumunun ihtiyaçlarını ve Türk Millî Eğitiminin amaçlarını etkilemektedir. Bu etkileme, eğitim sisteminde düzenlemeler yapılmasını gerekli kılmaktadır. Yapılan düzenlemeler programlarla kesinlik kazanmaktadır.

         Eğitimde meydana gelen değişmelerin ve yapılan araştırmaların sonuçları, programlar aracılığı ile okullara ( öğrenci / bireylere ) ulaştırılır. Programlar, ulaşılacak hedefleri, bu hedeflere varabilmek için seçilecek ve belli ilkelere göre düzenlenecek muhtevayı, uygulanacak yöntemi, destekleyici araçları ( ders kitapları ) ve hedeflere ne dereceye kadar ulaşıldığını gösteren değerlendirme kriterlerini kapsar. Eğitim – öğretim programlarının uygulanabilirliği, programı uygulamakla yükümlü yönetici, öğretmen ve müfettişlerin, bu konudaki anlayış, tutum, bilgi, beceri ve davranışlarının, kısacası niteliklerinin yeterliliği ile orantılıdır.

         VI. Beş Yıllık Kalkınma Plânı ( 1990 – 1994 )nda, Türk Millî Eğitimindeki temel sorunlardan biri, “ Son yıllarda eğitime sağlanan kaynakların artırılması ve çeşitlendirilmesine yönelik çabalara rağmen; bazı yörelerde nitelik ve nicelik bakımından istenilen seviyeye ulaşılamaması ve eğitim yönetiminin etkinleştirilmesindeki yetersizlikler, eğitim teknolojileri ve programlarının günün ihtiyaçları doğrultusunda yenilenmesindeki gecikmeler, imkân ve fırsat eşitliği yanında, eğitimin temel sorunu olan, kaliteyi olumsuz yönde etkilemesi “ (4) olarak tespit edilmiştir. Sosyal hedef, ilke ve politikalar başlığı altında “ Eğitimin her kademesinde kalitenin yükseltilmesi, imkân ve fırsat eşitliğinin sağlanması esas amaçtır. Müfredat programlarının bilimsel araştırmalara dayalı olarak, günün ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde hazırlanmasına özen gösterilecektir “ (5) tedbirine yer verilmiştir.

         VII. Beş Yıllık Kalkınma Plânı ( 1996 – 2000 ) nda  “ Eğitim Reformu “yla ilgili olarak “ Amaçlar, İlkeler ve Politikalar “ başlığı altında “ … Eğitim programları, öğretim yöntemi ve teknikleri ile eğitim araç ve gereçleri kalkınma amaçları  ve teknolojik gelişme açısından ele alınarak evrensel ölçülerde, demokratik ve özgürlükçü bir anlayışla yeniden düzenlenecektir. Eğitimin kalitesi yükseltilecek ve her kademedeki eğitim yaygınlaştırılarak fırsat eşitliği sağlanmasına çalışılacaktır. Meslekî ve teknik eğitim kurumları ve programları ile işe yerleştirme hizmeti veren birimler ve işgücü piyasası arasında etkin bir koordinasyon ve işbirliği kurulması sağlanacaktır. Örgün ve yaygın eğitim kurum ve programları arasında her aşamada yatay ve dikey geçişlere imkân veren esnek bir yapı oluşturulacaktır. Eğitim ve öğretimini tamamlayarak hayata atılan veya herhangi bir nedenle okuldan ayrılmış herkese hayatlarının her döneminde, kendi dallarında  bilgi ve becerilerini geliştirme imkânları sağlanacaktır. Meslekî ve teknik eğitimde modüler sisteme geçilecek, müfredat programları modüler sisteme uygun hâle getirilecek, örgün veya yaygın eğitim alan ve aynı meslekî becerilere sahip olan kişilere eşdeğer meslek sertifikası verilerek denklikleri sağlanacaktır “ (6) stratejileri yer almaktadır.

Kalkınma plânları kamu kesimi için emredici, özel kesim için teşvik edici ve yönlendirici yaptırım gücüne sahip olmasına rağmen, bu güne kadar eğitim – öğretim programlarının özellikle İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Programının değerlendirilmesine ilişkin bilimsel araştırmalar yapılmamıştır. Bu durum, bu çalışmanın herhangi bir araştırma olmadığını, bilimsel bir inceleme / araştırma olduğunu göstermeye yeterlidir.

          2. Araştırmanın Amacı

         İlköğretim okullarının 4, 5, 6 ve 7’nci sınıflarda 1998 –1999 öğretim yılından itibaren uygulanmakta olan Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ( Nisan 1999; 2487 Tebliğler Dergisi ) nın değerlendirilmesini konu alan bu araştırmanın amacı, mevcut imkânlar göz önüne alınarak aşağıdaki gibi tespit edilmiştir.

         a. İlköğretim okullarında Sosyal Bilgiler Öğretiminde karşılaşılan güçlükleri ve aksayan yönleri programın genel amaçları bakımından mevcut durumu belirlemek,

         b. İlköğretim okullarında  Sosyal Bilgiler Öğretiminde karşılaşılan güçlükleri ve görülen aksaklıkları giderici ve öğretimin etkinliğini artırıcı yöntemler bulmak,

         c. İlköğretim okullarında eğitim – öğretimin yürütülmesinden  sorumlu okul müdürü, müdür yardımcısı, 4 ve 5’inci sınıf öğretmeni ve sosyal bilgiler öğretmenleri ile bu okulların teftişinden sorumlu ilköğretim müfettişlerinin, bu görevlerini Sosyal Bilgiler Dersinin genel amaçlarına uygun ve etkin bir şekilde yapabilmelerine yardımcı olacak teklifler geliştirmek,

         Yukarıda belirtilen konuların her biri temel inceleme boyutları olarak ele alınmış ve konuların ayrıntılarına inilerek Sosyal Bilgiler Öğretim Programını genel amaçlar yönünden analiz edebilmek için gerekli göstergeleri meydana getirecek alt sorular ( anket formu ) düzenlenmiştir.

          3. Araştırmanın Önemi

Programın hazırlanması kadar, daha da önemlisi programın uygulanmasıdır. Program,bir takım maddelerden meydana gelen cansız, hareketsiz, doğrudan doğruya öğrencileri etkilemekten uzak yazılar bütünüdür.  Programa canlılık veren, onu etkili hâle getiren ve bir takım yazılar bütünü olmaktan çıkararak anlamlı kılan öğretmendir.

Programın uygulanabilmesi; amacın önemi, hazırlanması ve tanımlanması, öğrenme yaşantılarının ve öğrenme durumlarının düzenlenmesi konularında yetişmiş nitelikli öğretmenin istihdamı ile orantılıdır.

Programın uygulanabilmesi; yöneticilerin anlayışı ile de orantılıdır. Yöneticinin okuldaki faaliyetleri yönlendirmesi ve programı başarıyla uygulatabilmesi için, programı ve programın dayandığı temelleri en az öğretmen kadar bilmesi gerekir.

Programın uygulanabilmesi; öğretim sistemleri, öğretme yöntemleri, eğitim teknolojisi, çevre ayarlaması ve diğer dersler arasındaki bağlantı derecesine de bağlıdır.

Program geliştirme; var olan programın daha iyi bir duruma getirilmesidir. Program geliştirme çalışmaları, var olan programın daha iyi duruma getirilmesi için gösterilen çabaların bütünüdür. Aslında, program geliştirme süreklidir. Bir program uygulamaya konulduğu andan itibaren geliştirilmeye muhtaçtır. Programın hata ve noksanlıkları uygulama sırasında ortaya çıkabilecektir. Bunların giderilmesi için belli bir süre beklemek gereksizdir.

Ülkemizde program geliştirme, genellikle 5,10,15 yılda bir programların yeniden ele alınması biçiminde anlaşılmaktadır. Bu anlayışta, meydana getirilen programların hiçbiri yeniden hazırlanmamakta, daha önceki programa dayandırılmaktadır.

Programın geliştirilebilmesi için, bir takım engelleyici unsurlar bulunmaktadır. Bu engelleyici unsurlar ortada bulunduğu sürece programın geliştirilmesi mümkün değildir. Engelleyici unsurları şöylece sıralayabiliriz:

 1. Yönetici ve öğretmenler ile program geliştirmede görevli olan bazı kesimlerde geleneksel olarak ( branş taassubu diyebileceğimiz ) muhtevaya bağımlılık vardır. Bazı kesimler, var olan muhtevaya pek dokunmak istemedikleri gibi muhtevanın aynen kalmasını, gerekirse ekler yapılması anlayışını savunurlar. Muhtevaya bu derecede aşırı bağımlılık program geliştirmeyi güçleştirmektedir.

Yönetici ve öğretmenler ile program geliştirmede görevli olanların çoğunda, yöntemlere sıkı bir bağlılık bulunmaktadır. Bunlardan her biri kendisinin bildiği ve beğendiği yöntemi bırakmak istememektedir. Halbuki bilinen ve beğenilen yöntemden daha da faydalı yöntemler olabilir. Eğitimi etkileyen kişileri, belli yöntemlere aşırı derecede bağlılıktan / bağımlılıktan kurtarmak gerekmektedir.

Program geliştirmede görev alan yönetici, öğretmen ve eğitim uzmanlarının bir kısmında aşırı ferdiyetçilik ( bireysellik ) görülmektedir. Bunlardan her biri, her şeyi kendisinin bildiğini zannetmekte ve çevreden gelen fikir ve görüşleri dikkate almamaktadır. Böylece, program geliştirmede bireysellik hâkim olmaktadır. Bu durum, uygulanabilir bir program geliştirmeyi engellemektedir.

Program geliştirmede görevli olanların nitelikli olmaları gerekir. Bu niteliklere sahip olmayan kişiler, program geliştirmede görev aldıkları takdirde; programın geliştirilmesi başlangıçta engellenmiş olur. Bilimsel araştırmaların önemini benimsemiş, program geliştirme çalışmalarının bilimsel araştırma sonuçlarının üzerine oturtulmasına inanmış ve bu alanda yetişmiş nitelikli elemanlar ile program geliştirilebilir.

Ülkemizde ve dünyada meydana gelen sosyal, ekonomik, kültürel ve politik gelişmelere göre, Türk Millî Eğitiminin genel ve özel amaçlarını, Türk milletinin ihtiyaçlarını ( eğitimde kalite – istihdam ilişkisi ) esas alarak analiz edebilen, genel ve özel amaçların bireylere kazandırılacak niteliklerle ilişkisini kavrayan ve bu anlayışı, bilimsel araştırma sonuçları ile destekleyen elemanların yaptığı / yapacağı çalışmalar program geliştirmedir.

 2. Program geliştirmede görev alanların ortak bir anlayış ve tutuma sahip olmaları gerekir. Program geliştirmede görev alan yönetici, öğretmen ve uzmanlar; eğitim sorunlarına birlikte eğilmeli, sorunlara ve çözüm yollarına aynı yaklaşım içinde olmalıdır.  Bu birlik / beraberlik gerçekleştirilmeden başlanılan program geliştirme çalışmalarının faydalı olacağını söylemek çok zordur. Program geliştirmede görev alanlar, var olan programı çok iyi bilmeli ve birlikte incelemelidir. Mevcut program çok iyi bilinmediği sürece yenisinin geliştirilebileceği şüphelidir.

Programın uygulanmasında ortaya çıkan sorunlar, program geliştirmeyle ilgili olanlar tarafından tespit edilmelidir. Eğitimi etkileyen yönetici, öğretmen ve müfettişler ile eğitimden etkilenen öğrenci ve velilerin program hakkındaki fikir, görüş ve tutumlarından kaynaklanan sorunlar bilinmediği sürece, program geliştirmeden söz edilemez. Uygulamadan doğan sorunlar bilinmeli ki çözüm yolları araştırılabilsin.

3. Eğitim araç ve gereçleri ( eğitim ortamları ) geliştirilmelidir. Programın öngördüğü amaçların gerçekleşebilmesi; yönetici ve öğretmenlerin nitelikleri, öğrencilerin ilgi, istidat ve kabiliyetleri ile bir derecede eğitim araç ve gereçlerinin yeterliliğine bağlıdır.

Bilimsel araştırma sonuçları; gerçek yaşantının ( doğal durumun ) en etkili ve sözlü ifadeler ortamının en az etkili olduğunu, diğerlerinin etkililik durumuna göre, bu ikisi arasında sıralandığını ortaya koymuştur (7). Bir konuyu öğrendikten sonra,değişik ortamlara göre kalıcılık ( izlenim ) yüzdeleri şöyledir:

  • Okuma ortamı için % 10,
  • Kulağa hitap eden ( işitsel ) ortam için % 20,
  • Göze hitap eden ( görsel ) ortam için % 30,
  • Göze ve kulağa hitap eden ( görsel – işitsel ) ortam için % 50,
  • Öğrenci tarafından sözlü ifade etme ortamı için % 70,
  • Öğrenci tarafından sözlü ifade etme ve yapma ortamı için % 90.

Program geliştirmeye paralel olarak, öğrenmede kalıcılık yüzdesine göre eğitim araç ve gereçleri ( özellikle ders kitapları ) geliştirilmelidir.

 4. Problem Cümlesi

İlköğretim okullarında uygulanan Sosyal Bilgiler Öğretim Programının genel amaçlarına ilişkin müdür, müdür yardımcısı, 4 ve 5’inci sınıf öğretmeni ve sosyal bilgiler öğretmenleri ile ilköğretim müfettişlerinin görüşleri arasında anlamlı ( manidar ) fark var mıdır ?

 5. Alt Problemler

İlköğretim okullarında uygulanan Sosyal Bilgiler Öğretim Programında öngörülen genel amaçların gerçekleşme derecesine ilişkin grupların ( yönetici, öğretmen ve ilköğretim müfettişleri ) görüşleri arasında anlamlı fark var mıdır ?

 6. Denenceler

İlköğretim okullarında uygulanan Sosyal Bilgiler Öğretim Programında öngörülen genel amaçların gerçekleşme derecesine ilişkin grupların ( yönetici, öğretmen ve ilköğretim müfettişleri )  görüşleri arasında anlamlı fark vardır.

 7. Varsayımlar

Bu araştırmada aşağıda sıralanan varsayımlar kabul edilmiştir.

1. Literatür tarama suretiyle elde edilen bilgilerin doğruluğu kabul edilmiştir.

2. Bilgi toplama aracı olarak kullanılan anketin, araştırma için yeterli bilgi verebileceği hakkında müdür, müdür yardımcısı, sınıf öğretmeni, sosyal bilgiler öğretmeni ve ilköğretim müfettişlerinin görüşleri geçerli ve güvenilir kabul edilmiştir.

3. Kaynaklardan elde edilen bilgiler, araştırmacının görüşünü açıklayacak nitelikte geçerli ve güvenilir kabul edilmiştir.

5. İlköğretim okulu müdür, müdür yardımcısı, sınıf öğretmeni, sosyal bilgiler öğretmeni ve ilköğretim müfettişleri ankete doğru ve samimi cevap vermişlerdir.

 8. Sınırlılıklar

Araştırma konusunun kapsamlı olması bazı sınırlamaları gerektirmiştir. Bu sınırlamalar aşağıdaki biçimde gerçekleştirilmiştir.

1. Bu araştırmada ilköğretim okullarında uygulanan 1998 Sosyal Bilgiler Öğretimi Programında öngörülen genel amaçların gerçekleşme derecesi ele alınmıştır. M. E. B. İlköğretim Genel Müdürlüğüne bağlı resmî ilköğretim okulları araştırma kapsamına alınmıştır.

2. Araştırmanın evreni Türkiye genelinde 1999 – 2000 öğretim yılında eğitim – öğretime açık bulunan  43257 (8) ilköğretim okuludur. Örneklem, Kastamonu il merkezinde 1999 – 2000 öğretim yılında eğitim – öğretime açık bulunan  20 ilköğretim okulu ile sınırlandırılmıştır.

3. Araştırma, Kastamonu il merkezinde görevli ilköğretim okulu müdür, müdür yardımcısı, 4 ve 5’inci sınıf öğretmeni, sosyal bilgiler öğretmeni ve ilköğretim müfettişlerinin; İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının genel amaçlarının gerçekleşme derecesine ilişkin görüşleri ile sınırlı tutulmuştur.

4. Araştırma için literatür tarama ve alan araştırması yeterli görülmüştür.

 9. Tanımlar

Bu araştırmada aşağıdaki temel kavramların tanımlarına yer verilmiştir.

İlköğretim : Kadın, erkek bütün Türk vatandaşlarının “ millî gayelere uygun olarak bedenî, zihnî ve ahlâkî gelişmelerine ve yetişmelerine hizmet eden temel eğitim ve öğretimdir “ (9).

İlköğretim Okulu : Sekiz yıllık ilköğrenim veren gündüzlü millî eğitim ve öğretim kurumudur.

Yönetici : Nitelikleri, görev, yetki ve sorumlulukları yasal hükümlerde saptanmış ve bir kurumu yönetmekle görevlendirilen ( müdür, müdür yardımcısı ) kişi.

Sınıf Öğretmeni : İlköğretim okullarında 1 – 5’inci sınıfları okutan öğretmen.

Sosyal Bilgiler Öğretmeni : İlköğretim okullarının 6 – 8’inci sınıflarında bir  ( sosyal bilgiler dersi ) veya bir grup ( Vatandaşlık ve İnsan Hakları Eğitimi, T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük ) dersi okutan öğretmen.

İlköğretim Müfettişi : İlköğretim kurumlarının rehberlik, teftiş ve soruşturma hizmetlerini yürütmekten sorumlu ve eğitim – öğretim hizmetleri sınıfında görevli müfettiş.

 10. Araştırma Yöntemi

Araştırma yöntemi başlığı altında araştırmanın sorunu, araştırmanın evreni, örneklem durumu, bilgi toplama aracının uygulanması ve verilerin istatistikî analizi konuları açıklanmıştır.

 a. Araştırma Sorunu

Bu araştırma ile Kastamonu il merkezinde 1999 – 2000 öğretim yılında eğitim – öğretime açık bulunan 20 ilköğretim okulunda ( Abdülhakhamit, Ali Fuat Darende, Atabey, Atatürk, Candaroğulları, Ceritoğlu, Cumhuriyet, Darende, Esentepe, Gazipaşa, Hisarardı, İsfendiyarbey, Kırkçeşme, Mehmet Akif Ersoy, Merkez, Sepetçioğlu, Şehit Şerife Bacı, Vali Aydın Arslan, Yıldırım Bayezit, 23 Ağustos )  uygulanan Sosyal Bilgiler Öğretiminin, 1998 İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının genel amaçlarının gerçekleşme derecesine ilişkin okul müdürü, müdür yardımcısı, sınıf öğretmeni, sosyal bilgiler öğretmeni ve ilköğretim müfettişlerinin görüşleri belirlenecektir. Görüşler arasındaki farklar tespit edilecek ve bazı genellemelere gidilecektir.

Araştırma sorunu, konuyla ilgili literatürün taranması ve alan araştırması olarak değerlendirilmiş  “ İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Programının Değerlendirilmesi Genel Amaçlar “ adıyla tespit edilmiştir.

 b. Evren ve Örneklem

Bu araştırmanın evrenini, Türkiye genelinde 1999 – 2000 öğretim yılında eğitim öğretime açık bulunan 43257 ilköğretim okulunun müdür, müdür yardımcısı, 4 ve 5’inci sınıf öğretmeni, sosyal bilgiler öğretmeni ve bu okulların denetiminden sorumlu ilköğretim müfettişleri oluşturmaktadır.

         Kastamonu il merkezinde 1999 – 2000 öğretim yılında eğitim öğretime açık bulunan 20 ilköğretim okulunun müdür, müdür yardımcısı, sınıf öğretmeni, sosyal bilgiler öğretmeni ve bu okulların denetiminden sorumlu ilköğretim müfettişleri örneklem alınmıştır.

 c. Bilgi Toplama Aracı

Bu araştırmada kullanılan bilgileri toplamak üzere, ilköğretim okulu yönetici             ( müdür ve müdür yardımcısı ), 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri, sosyal bilgiler öğretmenleri ve ilköğretim müfettişlerine uygulanmak üzere bir anket hazırlanmıştır.  Hazırlanan anket taslakları,  22 – 31 Aralık 1999 tarihleri arasında Kastamonu il merkezinde bulunan Ali Fuat Darende, İsfendiyarbey, Merkez, Şehit Şerife Bacı, Vali Aydın Arslan ve 23 Ağustos ilköğretim okullarının yönetici ( 8 kişi ), 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ( 21 kişi ), sosyal bilgiler öğretmenleri ( 9 kişi ) ve ilköğretim müfettişlerine ( 14 kişi ) uygulanmıştır.

Ankette yer alan sorular alan kapsama yeterliği, kullanılan kavramların ve soru biçimlerinin anlaşılabilirliği bakımından sınanmıştır. Gerekli düzeltmeler yapılarak son şekli verilmiştir.

Öğretmen, Yönetici ve İlköğretim Müfettişi Anket Formu 65 soruluk iki bölümden meydana gelmektedir.

Birinci bölümde; ilköğretim okullarında görevli yönetici, 4 ve 5’inci sınıf öğretmeni, sosyal bilgiler öğretmeni ve bu okulların teftişinden sorumlu ilköğretim müfettişlerinin görev, görev yapılan kurum, meslekî kıdem, en son mezun olunan eğitim kurumu, branş ve hizmet içi eğitim durumunu belirleyen 7 ( yedi ) soru sorulmuştur.

İkinci bölümde; İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler  Dersinin / Öğretim Programının  genel amaçlarına ilişkin 58 ( elli sekiz ) soru sorulmuştur. Bu bölümdeki sorulara verilen cevapların Hiç, Az, Orta, Çok, Tam derecelerine göre 5 ( beş ) kategoride değerlendirilmesi öngörülmüştür.

Araştırma Anket ve Anket Cevap Formları, Kastamonu Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı ve Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Anabilim Dalı 3’üncü sınıf öğrencilerinden oluşan araştırma gruplarınca, araştırma örneklemine giren okullardaki ve millî eğitim müdürlüğündeki deneklere uygulanmıştır.

 ç. Verilerin İstatistikî Analizi

Toplanan Anket Cevap Formları, araştırmanın amaçlarına uygun olarak anket soruları için gerekli yan dağılımlar ( cevap kategorilerine göre frekans ve yüzde sayımları ) alınarak değerlendirilmiştir.

İkinci bölümde yer alan 1 – 58’inci sorulara verilen cevaplardan elde edilen verilerin çözümlenmesinde ağırlıklı aritmetik ortalama ile statü grupları arasındaki manidarlığın bulunması için kay – kare ( x2  ) testi kullanılmıştır.

İlköğretim okullarında görevli yönetici, sınıf öğretmeni, sosyal bilgiler öğretmeni ve bu okulların teftişinden sorumlu ilköğretim müfettişlerinin görüşleri ( beklentileri ) ve bu görüşleri değerlendirmeleri arasında bir ilişki ( manidarlık / anlamlılık ) olup olmadığını sınamak için kay – kare ( x2  ) testi kullanılmıştır.

         1 – 58’inci  sorulara verilen cevaplardan elde edilen verilerin çözümlenmesinde ağırlıklı aritmetik ortalama kullanılacaktır. Cevapların hangi derecede ( düzeyde ) beklenildiğini ve benimsendiğini belirlemek amacıyla ağırlıklı aritmetik ortalama itibariyle 1.00 – 1.79 arasındaki beklentiler “ Hiç “, 1.80 – 2.59 arasındaki beklentiler “ Az “, 2.60 – 3.39 arasındaki beklentiler “ Orta “, 3.40 – 4.19 arasındaki beklentiler “ Çok “, 4.20 – 5.00 arasındaki beklentiler “ Tam “ derecede grubun beklentileri ya da karşı tarafın beklentisinin benimsenmesi olarak tanımlanmış, böylece elde edilen sonuçlar belirtilen sınırlar içinde değerlendirilip yorumlanmıştır.

 

İkinci Bölüm

SONUÇ VE TEKLİFLER

 

Kastamonu il merkezinde 1999 – 2000 öğretim yılında eğitim – öğretime açık bulunan 20 ilköğretim okulunda (Abdülhakhamit, Ali Fuat Darende, Atabey, Atatürk, Candaroğullları, Ceritoğlu, Cumhuriyet, Darende, Esentepe, Gazipaşa, Hisarardı, İsfendiyarbey, Kırkçeşme, Mehmet Akif Ersoy, Merkez, Sepetçioğlu, Şehit Şerife Bacı, Vali Aydın Arslan, Yıldırım Bayezit, 23 Ağustos ) uygulanan 1998 Sosyal Bilgiler Öğretimi Programının genel amaçlarının gerçekleşme derecesini inceleyen bu araştırmanın sonuçları ve sonuçlara göre getirilen teklifler aşağıda sıralanmıştır.

 Kişisel bilgiler

1. deneklerden 65’i sınıf öğretmeni, 10’u sosyal bilgiler öğretmeni, 7’si tarih öğretmeni, 3’ü coğrafya öğretmeni, 15’i okul müdürü, 15’i müdür yardımcısı ve 14’ü ilköğretim müfettişidir.

         Deneklerden 85’i ( %  65.89 ) sosyal bilgiler dersini okutan öğretmen, 30’u ( % 23.25 ) okul yöneticisi ve 14’ü ( % 10.85 ) ilköğretim müfettişidir ( bk Tablo 1 ).

 ABLO 1 – GÖREV SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA ve CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

 

STATÜ GRUPLARI

 

Sınıf Öğretmeni

( 1 )

Sosyal Bilgiler Öğretmeni

( 2 )

 

Tarih

Öğretmeni

( 3 )

 

Coğrafya Öğretmeni

( 4 )

 

Okul Müdürü

( 5 )

 

Müdür Yardımcısı

( 6 )

 

llköğretim Müfettişi

( 7 )

 

 

TOPLAM

f

65

10

7

3

15

15

14

129

%

50.38

7.75

5.42

2.32

11.62

11.62

10.85

100

 

2. deneklerden 115’i ( % 89.1 ) ilköğretim okulunda ve 14’ü ( % 10.8 ) il millî eğitim müdürlüğünde görev  yapmaktadır.

3. deneklerden 7’si ( % 5.42 ) 0 – 5 yıl, 6’sı ( % 4.65 ) 6 – 10 yıl, 11’i ( % 8.52 ) 11 – 15 yıl, 23’ü ( % 17.82 )  16 – 20 yıl, 72’si ( % 55.81 ) 20 yıl ve daha fazla meslekî kıdeme sahiptir ( bk Tablo 3 ).

 TABLO 3 – MESLEKÎ KIDEM SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA ve CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

 

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

0 – 5

yıl

( 1 )

 

6 – 10

yıl

( 2 )

 

11 – 15

yıl

( 3 )

 

16 – 20

yıl

( 4 )

 

21 yıl ve daha üstü

( 5 )

 

 

 

TOPLAM

SINIF

ÖĞRETMENİ

f

 

3

6

11

45

65

%

 

4.61

9.23

16.92

69.23

100

SOSYAL BİLGİLER

ÖĞRETMENİ

f

3

2

1

 

4

10

%

30

20

10

 

40

100

TARİH

ÖĞRETMENİ

f

3

 

1

3

 

7

%

42.85

 

14.28

42.85

 

100

COĞRAFYA

ÖĞRETMENİ

f

1

1

 

1

 

3

%

33.3

33.3

 

33.3

 

100

OKUL

YÖNETİCİSİ

f

 

 

 

7

23

30

%

 

 

 

23.33

76.66

100

İLKÖĞRETİM

MÜFETTİŞİ

f

 

 

3

1

10

14

%

 

 

21.42

7.14

71.42

100

TÜM

GRUP

f

7

6

11

23

72

129

%

5.42

4.65

8.52

17.82

55.81

100

 

4. deneklerden 1’i ( % 077 ) ortaöğretim kurumu, 80’i ( % 62.01 ) lisans, 2’si ( % 1.55 ) üç yıllık eğitim enstitüsü  ve 46’sı ( % 35.65 ) lisans mezunudur.

         5. deneklerden 93’ü ( % 72.09 ) sınıf öğretmenliği, 7’si ( % 5.4 ) sosyal bilgiler öğretmenliği, 11’i ( % 8.5 ) tarih öğretmenliği, 6’sı ( % 4.6 ) coğrafya öğretmenliği ve 13’ü ( % 10.07 ) eğitim yönetimi teftişi ve plânlaması branşına sahiptir .

6. 129 denekten 117’si ( % 90.7 ) Sosyal Bilgiler Programının Değerlendirilmesi ve Geliştirilmesi  konusunda hizmet içi eğitim kursu veya seminerine hiç katılmamış, 12’si ( % 9.3 ) katılmıştır. Hizmet içi eğitim kursu veya seminerine katılan 12 kişiden 7’si ( % 5.4 ) 1 defa, 2’si ( % 1.5 ) 2 defa, 3’ü ( % 2.3 ) 3 ve daha fazla hizmet içi eğitim kursu veya seminerine katılmıştır.

Hizmet içi eğitim kursu veya seminerine katılanlardan 7’si ( % 58.3 ) 5 gün, 1 ‘i ( % 8.3 ) 10 gün ve 4’ü ( % 33.3 ) 20 gün ve daha fazla süreli hizmet içi eğitim kursu veya seminerine katılmıştır.

Sınıf öğretmenlerinden 59 ( % 90.7 ), sosyal bilgiler öğretmenlerinden 7 (% 70 ), tarih öğretmenlerinden 7 ( % 100 ), coğrafya öğretmenlerinden 2 ( % 66.7 ), ilköğretim müfettişlerinden 14 ( % 100 ) kişinin hizmet içi eğitim kursu veya seminerine hiç katılmamış olması dikkat çekicidir ( bk Tablo 6 ).

 TABLO 6 – GÖRÜLEN HİZMET İÇİ EĞİTİM KURSU veya SEMİNERİ ile SÜRESİ SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA ve CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

Hiç

katılma-dım

( 1 )

 

1

defa katıldım

( 2 )

 

2

defa

katıldım

( 3 )

3 ve daha fazla katıldım

( 4 )

 

 

TOPLAM

 

 

1

 gün

( 1 )

 

 

10

gün

( 2 )

 

 

15

gün

( 3 )

20

gün ve daha fazla

( 4 )

 

 

 

TOPLAM

SINIF

ÖĞRETMENİ

f

59

4

1

1

65

5

 

 

1

6

%

90.76

6.15

1.53

1.53

100

83.33

 

 

16.66

100

SOSYAL BİLGİLER

ÖĞRETMENİ

f

7

2

 

1

10

2

 

 

1

3

%

70

20

 

10

100

66.66

 

 

33.33

100

TARİH

ÖĞRETMENİ

f

7

 

 

 

7

 

 

 

 

 

%

100

 

 

 

100

 

 

 

 

 

COĞRAFYA

ÖĞRETMENİ

f

2

 

 

1

3

 

 

 

 

 

%

66.66

 

 

33.33

100

 

 

 

 

 

OKUL

YÖNETİCİSİ

f

28

1

1

 

30

 

1

 

1

2

%

93.33

3.33

3.33

 

100

 

50

 

50

100

İLKÖĞRETİM

MÜFETTİŞİ

f

14

 

 

 

14

 

 

 

 

 

%

100

 

 

 

100

 

 

 

 

 

TÜM

GRUP

f

117

7

2

3

129

7

1

 

4

12

%

90.69

5.42

1.55

2.32

100

58.33

8.33

 

33.33

100

 Bilim ve teknolojideki hızlı gelişmeler karşısında “ Sosyal Bilgiler Programının Değerlendirilmesi ve Geliştirilmesi “  konusundaki uygulamaların takip edilebilmesi için müfettiş, yönetici ve öğretmenlerin alan ve meslek bilgisi bakımından yeterliklerinin           ( hizmet içi eğitim ihtiyacının karşılanması suretiyle ) sürekli yenilenmesi beklenir.

         a. İlköğretim okullarında Sosyal Bilgiler Öğretiminde karşılaşılan güçlükleri ve aksayan yönleri programın genel amaçları bakımında mevcut durumu  belirlemek

İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Dersinin Genel Amaçları

         Sosyal Bilgiler Dersi;

a. Vatandaşlık Görevleri ve Sorumlulukları Yönünden

1. Ailesine, vatanına, Atatürk inkılâp ve ilkelerine bağlı iyi vatandaş olarak “ Çok “ derecede yetiştirmektedir.

2.  Çalışkan, araştırıcı, öz verili, erdemli, girişimci iyi insan olarak “ Orta “ derecede yetiştirmektedir ( bk Tablo 8 ).

TABLO 8 –  ÇALIŞKAN, ARAŞTIRICI, ÖZ VERİLİ, ERDEMLİ, GİRİŞİMCİ İYİ İNSAN OLARAK YETİŞTİRME  DERECESİ SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA ve CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

HİÇ

( 1 )

 

AZ

( 2 )

 

ORTA

( 3 )

 

ÇOK

( 4 )

 

TAM

( 5 )

 

 

TOPLAM

 

Ağırlıklı Ortalama

SINIF

ÖĞRETMENİ

f

2

12

35

12

4

65

 

3.06

%

3.07

18.46

53.84

18.46

6.15

100

SOSYAL BİLGİLER

ÖĞRETMENİ

f

 

6

3

1

 

10

 

2.50

%

 

60

30

10

 

100

TARİH

ÖĞRETMENİ

f

3

2

1

1

 

7

 

2.00

%

42.85

28.57

14.28

14.28

 

100

COĞRAFYA

ÖĞRETMENİ

f

 

1

1

1

 

3

 

3.00

%

 

33.33

33.33

33.33

 

100

OKUL

YÖNETİCİSİ

f

2

5

16

6

1

30

 

2.96

%

6.66

16.66

53.33

20

3.33

100

İLKÖĞRETİM

MÜFETTİŞİ

f

1

8

5

 

 

14

 

2.28

%

7.14

57.14

35.71

 

 

100

TÜM

GRUP

f

8

34

61

21

5

129

 

2.81

%

6.20

26.35

47.28

16.27

3.87

100

 

 Programın; çalışkan, araştırıcı, öz verili, erdemli, girişimci iyi insan olarak yetiştirme derecesi sorusuna verilen cevapların statü gruplarına ve cevap kategorilerine göre dağılımı Tablo 8’de gösterilmiştir.

         Tablonun incelenmesinden anlaşılacağı gibi deneklerin soruya verdikleri cevaplarda yığılmanın “ Orta “ kategoride olduğu, “ Az “ kategorisinde yer alan oranın azımsanmayacak bir değerde olduğu görülmektedir.

          Deneklerin soru 2’ye verdikleri cevapların, mensup oldukları alt gruplar ile bağımlı olup olmadığını incelemek amacıyla hesaplanan kay – kare testi sonucu 32.74, tablo değeri 21.026’dur. 32.74 > 21.026 olduğundan  bu değer, 0.05 güven düzeyinde ve 12 serbestlik derecesi ile manidardır. Deneklerin soruya verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı oldukları anlaşılmaktadır. Ağırlıklı ortalamaların sosyal bilgiler ve tarih öğretmenleri ile ilköğretim müfettişlerinde “ Az “, sınıf ve coğrafya öğretmenleri ile okul yöneticilerinde “ Orta “ derecede toplanması dikkat çekicidir.

         Sonuç olarak; deneklerden sosyal bilgiler ve tarih öğretmenleri ile ilköğretim müfettişleri Sosyal Bilgiler Programının; çalışkan, araştırıcı, öz verili, erdemli, girişimci iyi insan olarak “ Az “ derecede yetiştirdiği, sınıf ve coğrafya öğretmenleri ile okul yöneticileri ise “ Orta “ derecede yetiştirdiği görüşündedir.

         Sosyal Bilgiler Programı; çalışkan, araştırıcı, öz verili, erdemli, girişimci iyi insan olarak “ Orta “ derecede yetiştirmektedir. 

3. Türk milletinin dünya tarihindeki önemini, milletler ailesi içindeki onurlu geçmişini ve yerini, insanlığa yaptığı hizmetleri “ Orta “ derecede kavratmaktadır.

4. Büyük bir milletin evlatları olduklarını “ Çok “ derecede anlatmaktadır.

5. Milletin geleceğine olan güvenlerini “ Orta “ derecede artırmaktadır.

6. Türk milletinin ülküsünü gerçekleştirmek için her fedakârlığı göze alabilecek bir karakteri “ Orta “ derecede kazandırmaktadır.

7. Türkiye Cumhuriyetinin insan haklarına dayanan millî, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olduğunu     “ Çok “ derecede öğretmektedir.

8. Cumhuriyet rejiminin özelliklerini ve önemini “ Çok “ derecede kavratmaktadır.

9. Topluluk hâlinde yaşamanın bir zaruret olduğunu, milletin ve Türk milletinin karakterini “ Çok “ derecede kavratmaktadır.

10. Türk milletine, Türk bayrağına, Türk askerine ve ordusuna sevgi, saygı ve güven duygularını “ Çok “ derecede kuvvetlendirmektedir.

11. Türk milletinin zeka ve kabiliyetini, çalışkanlığını, ilim ve sanatseverliğini, estetik zevkini, insanlık duygusunun yüceliğini “ Orta “ derecede benimsetmektedir.

12. Türk milletinin üstün özelliklerini “ Orta “derecede davranış hâline getirmektedir.

13. Millet ve yurt işlerini her şeyin üstünde tutarak milleti ve yurdu için canla başla hizmet etmeyi alışkanlık ve ilke hâline “ Orta “ derecede getirmektedir.

14. Milletimize  ve insanlığa hizmet etmiş olan Türk büyüklerini “ Orta “ derecede tanıtmaktadır.

15. Tarihî olaylara yön veren kişilerin yerinde ve zamanında gösterdikleri ileri görüşlülük, yüksek kavrayış, cesaret, fedakârlık ve kahramanlıklarının tarihin akışını nasıl etkilediğini “ Orta “ derecede kavratmaktadır.

16. Toplumu yönlendiren Mustafa Kemal Atatürk ve diğer Türk büyüklerinin millî ve evrensel yönlerini “ Çok “ derecede kavratıp takdir ettirmektedir.

17. Milletimize düşen insanlık görevleri bulunduğunu, insanlığa sevgi, saygı ve hizmet verme bilincine “ Orta “ derecede ulaştırmaktadır.

18. Türk inkılâbının anlamını, ayrı ayrı yönlerden önemini, Türkiye’nin refah ve mutluluğuna yaptığı ve ülkenin geleceğine yapacağı etkiyi “ Orta “ derecede kavratmaktadır.

19. Türk inkılâbının değerlerine bağlı ve bunları her zaman korumaya hazır, fedakâr birer Türk evladı olarak  “ Çok “ derecede yetiştirmektedir.

20. Bugünkü uygarlığın uzun bir geçmişin eseri olduğunu “ Orta “ derecede kavratmaktadır.

21. Bugünkü uygarlıkta Türk milletinin hizmetini ve payını “ Orta “ derecede anlatmaktadır.

22. Atatürk’ün direktifleri uyarınca “ millî kültürümüzü çağdaş uygarlık seviyesinin üstüne çıkarma “ yolunda her fedakârlığı göze alabilme bilincini “ Orta “ derecede kazandırmaktadır (  bk. Tablo 28 ).

 TABLO 28 –  ATATÜRK’ÜN DİREKTİFLERİ UYARINCA “ MİLLÎ KÜLTÜRÜMÜZÜ ÇAĞDAŞ UYGARLIK SEVİYESİNİN ÜSTÜNE ÇIKARMA “ YOLUNDA HER FEDAKARLIĞI GÖZE ALABİLME BİLİNCİNİ KAZANDIRMA DERECESİ SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA ve CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

HİÇ

( 1 )

 

AZ

( 2 )

 

ORTA

( 3 )

 

ÇOK

( 4 )

 

TAM

( 5 )

 

 

TOPLAM

 

Ağırlıklı Ortalama

SINIF

ÖĞRETMENİ

f

1

15

21

15

13

65

 

3.36

%

1.53

23.07

32.30

23.07

20

100

SOSYAL BİLGİLER

ÖĞRETMENİ

f

1

 

4

4

1

10

 

3.40

%

10

 

40

40

10

100

TARİH

ÖĞRETMENİ

f

 

4

1

 

2

7

 

3.00

%

 

57.14

14.28

 

28.57

100

COĞRAFYA

ÖĞRETMENİ

f

 

 

2

1

 

3

 

3.33

%

 

 

66.66

33.33

 

100

OKUL

YÖNETİCİSİ

f

1

5

9

11

4

30

 

3.40

%

3.33

16.66

30

36.66

13.33

100

İLKÖĞRETİM

MÜFETTİŞİ

f

1

8

4

1

 

14

 

2.35

%

7.04

57.14

28.57

7.04

 

100

TÜM

GRUP

f

4

32

41

32

20

129

 

3.24

%

3.10

24.80

31.78

24.80

15.50

100

 

   

Programın;    Atatürk’ün direktifleri uyarınca “ millî kültürümüzü çağdaş uygarlık seviyesinin üstüne çıkarma “ yolunda her fedakârlığı göze alabilme bilincini kazandırma derecesi sorusuna verilen cevapların statü gruplarına ve cevap kategorilerine göre dağılımı Tablo 28’de gösterilmiştir.

         Tablonun incelenmesinden anlaşılacağı gibi deneklerin soruya verdikleri cevaplarda yığılmanın “ Orta “ kategoride olduğu, “ Az  – Çok “ kategorilerinde yer alan oranın azımsanmayacak bir değerde olduğu görülmektedir.

         Deneklerin soru 22’ye verdikleri cevapların, mensup oldukları alt gruplar ile bağımlı olup olmadığını incelemek amacıyla hesaplanan kay – kare testi sonucu 28.31, tablo değeri 21.026’dur. 28.31 > 21.026 olduğundan  bu değer, 0.05 güven düzeyinde ve 12 serbestlik derecesi ile manidardır. Deneklerin soruya verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı oldukları anlaşılmaktadır. Ağırlıklı ortalamaların sosyal bilgiler öğretmenleri ve okul yöneticilerinde “ Çok “, diğer statü gruplarında “ Orta “ derecede toplanması dikkat çekicidir.

         Sonuç olarak; deneklerden sosyal bilgiler öğretmenleri ve okul yöneticileri Sosyal Bilgiler Programının;          Atatürk’ün direktifleri uyarınca “ millî kültürümüzü çağdaş uygarlık seviyesinin üstüne çıkarma “ yolunda her fedakârlığı göze alabilme bilincini “ Çok “ derecede kazandırdığı, diğer statü grupları ise “ Orta “ derecede kazandırdığı görüşündedir.

         Sosyal Bilgiler Programı; Atatürk’ün direktifleri uyarınca “ millî kültürümüzü çağdaş uygarlık seviyesinin üstüne çıkarma “ yolunda her fedakârlığı göze alabilme bilincini “ Orta “ derecede kazandırmaktadır. 

23. Bugünü daha iyi değerlendirebilmeleri için geçmiş çağlardaki sosyal, ekonomik ve siyasî olayların sebep ve sonuçlarını günümüzle “ Orta “ derecede kıyaslama yaptırmaktadır.

24. Düşünme, araştırma ve akıl yürütme yeteneğini “ Az “ derecede geliştirmektedir.

25. Her yerde görev ve sorumluluk alabilecek hâle “ Orta “ derecede getirmektedir.

26. Aile bütünlüğüne bağlılığı “ Orta “ derecede kazandırmaktadır.

27. Ailenin refah ve mutluluğu için sorumluluk ve görev duygularını “ Orta “ derecede geliştirmektedir.

28. Kanun kavramını “ Orta “ derecede benimsetmektedir.

29. Kanunlara ve devlet otoritesine uyma duygusunu ve alışkanlığını “ Orta “ derecede kazandırmaktadır.

30. Çevresindeki eski, yeni sanat ve kültür eserlerini, müze ve anıtlar gibi millî değerlerimizi  “ Orta “ derecede tanıtmaktadır.

31. Millî değerlerimizi korumak gerektiğini “ Orta “ derecede öğretmektedir.

 

         b. Toplumda İnsanların Birbirleriyle Olan İlişkileri Yönünden

32. İnsanların birbirlerine muhtaç olduklarını “ Orta “ derecede anlatmaktadır.

33. Grup faaliyetlerine katılmanın, başkalarına yardım etmenin önemini “ Orta “ derecede takdir ettirmektedir.

34. İnsanların karşılıklı hak ve sorumluluklar taşıdıklarını ve birbirlerinin görüş ve inanışlarını, saygı ve hoşgörü ile karşılamaları gerektiğini “ Orta “ derecede benimsetmektedir.

35. Beraber çalışma, sorumluluk alma, yardımlaşma ve karar verme kurallarını uygulamayı “ Orta “ derecede öğretmektedir.

36. Bütün çalışmalarını demokratik yaşayışın kurallarına göre düzenlemeyi “ Orta “ derecede öğretmektedir.

37. Aile, okul ve toplum hayatının dayandığı temel ilkeleri ve topluluk hâlinde yaşamanın zorunluluğunu “ Orta “ derecede kavratmaktadır.

38. Trafik kurallarına uymayı alışkanlık hâline “ Orta “ derecede getirmektedir  (  bk. Tablo 44 ).

 TABLO 44 –  TRAFİK KURALLARINA UYMAYI ALIŞKANLIK HALİNE GETİRTME  DERECESİ SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA ve CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

HİÇ

( 1 )

 

AZ

( 2 )

 

ORTA

( 3 )

 

ÇOK

( 4 )

 

TAM

( 5 )

 

 

TOPLAM

 

Ağırlıklı Ortalama

SINIF

ÖĞRETMENİ

f

8

13

23

15

6

65

 

2.96

%

12.30

20

35.38

23.07

9.23

100

SOSYAL BİLGİLER

ÖĞRETMENİ

f

2

1

4

3

 

10

 

2.80

%

20

10

40

30

 

100

TARİH

ÖĞRETMENİ

f

 

2

2

3

 

7

 

3.14

%

 

28.57

28.57

42.85

 

100

COĞRAFYA

ÖĞRETMENİ

f

1

 

1

 

1

3

 

2.66

%

33.33

 

33.33

 

33.33

100

OKUL

YÖNETİCİSİ

f

3

11

8

3

4

29

 

2.79

%

10.34

37.93

27.58

10.34

13.79

100

İLKÖĞRETİM

MÜFETTİŞİ

f

2

4

6

2

 

14

 

2.57

%

14.28

28.57

42.85

14.28

 

100

TÜM

GRUP

f

16

31

44

26

11

128

 

2.88

%

12.5

24.21

34.37

20.31

8.59

100

 

          

Programın; trafik kurallarına uymayı alışkanlık hâline getirme derecesi sorusuna verilen cevapların statü gruplarına ve cevap kategorilerine göre dağılımı Tablo 44’te gösterilmiştir.

         Tablonun incelenmesinden anlaşılacağı gibi deneklerin soruya verdikleri cevaplarda yığılmanın “ Orta “ kategoride olduğu, “ Az “ kategorisinde yer alan oranın azımsanmayacak bir değerde olduğu görülmektedir.

         Deneklerin soru 38’everdikleri cevapların, mensup oldukları alt gruplar ile bağımlı olup olmadığını incelemek amacıyla hesaplanan kay – kare testi sonucu 25.22, tablo değeri 21.026’dur. 25.22 > 21.026 olduğundan  bu değer, 0.05 güven düzeyinde ve 12 serbestlik derecesi ile manidardır. Deneklerin soruya verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı oldukları anlaşılmaktadır. Ağırlıklı ortalamaların ilköğretim müfettişlerinde “ Az “, diğer statü gruplarında “ Orta “ derecede toplanması dikkat çekicidir.

         Sonuç olarak; deneklerden ilköğretim müfettişleri Sosyal Bilgiler Programının; trafik kurallarına uymayı alışkanlık hâline “ Az “ derecede getirdiği, diğer statü grupları ise “ Orta “ derecede getirdiği görüşündedir.

         Sosyal Bilgiler Programı; trafik kurallarına uymayı alışkanlık hâline “ Orta “ derecede getirmektedir. 

 

  1. c.  Çevreyi, Yurdu ve Dünyayı Tanıma Yetenekleri Yönünden

39. Yurdumuzun, dünya üzerindeki yerinin önemini “ Çok “ derecede kavratmaktadır.

40. Ülkemizin kalkınmasında severek sorumluluk alma duygularını “ Orta “ derecede geliştirmektedir.

41. Türkiye’nin yakın ve uzak komşu ülkeler ve diğer dünya ülkeleriyle olan ilişkileri hakkında “ Orta “ derecede genel bilgi kazandırmaktadır.

42. Türklerin yaşadığı diğer ülke ve bölgelerin coğrafî özelliklerini “ Orta “ derecede öğretmektedir.

43. Türklerin geniş bir alanda yaşayan büyük bir millet olduğunu “ Orta “ derecede kavratmaktadır.

44. İnsanların birbirleriyle ve coğrafî çevreyle karşılıklı etkilerini, insan topluluklarının yaşama şekillerini ve geçinme yollarını “ Orta “ derecede inceletmektedir.

45. Yurdun ekonomik kalkınmasında bilgili ve etkili birer vatandaş olarak  Orta “ derecede yetiştirmektedir.

46. Plân, kroki, harita ve grafik bilgilerini “ Orta “ derecede kazandırmaktadır.

47. Plân, kroki, harita ve grafikten “ Orta “ derecede yararlandırmaktadır ( bk.  Tablo 53 ).

 TABLO 53 –  PLÂN, KROKİ, HARİTA ve GRAFİKTEN YARARLANDIRMA  DERECESİ SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA ve CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

HİÇ

( 1 )

 

AZ

( 2 )

 

ORTA

( 3 )

 

ÇOK

( 4 )

 

TAM

( 5 )

 

 

TOPLAM

 

Ağırlıklı Ortalama

SINIF

ÖĞRETMENİ

f

1

17

20

17

10

65

 

3.27

%

1.53

26.15

30.76

26.15

15.38

100

SOSYAL BİLGİLER

ÖĞRETMENİ

f

1

5

2

2

 

10

 

2.50

%

10

50

20

20

 

100

TARİH

ÖĞRETMENİ

f

2

2

 

3

 

7

 

2.57

%

28.57

28.57

 

42.85

 

100

COĞRAFYA

ÖĞRETMENİ

f

 

2

 

1

 

3

 

2.66

%

 

66.66

 

33.33

 

100

OKUL

YÖNETİCİSİ

f

2

9

8

11

 

30

 

2.93

%

6.66

30

26.66

36.66

 

100

İLKÖĞRETİM

MÜFETTİŞİ

f

2

4

5

3

 

14

 

2.64

%

14.28

28.57

35.71

21.42

 

100

TÜM

GRUP

f

8

39

35

37

10

129

 

3.01

%

6.20

30.23

27.13

28.68

7.75

100

 

        

Programın; plân, kroki, harita ve grafikten yararlandırma derecesi sorusuna verilen cevapların statü gruplarına ve cevap kategorilerine göre dağılımı Tablo 53’te gösterilmiştir.

         Tablonun incelenmesinden anlaşılacağı gibi deneklerin soruya verdikleri cevaplarda yığılmanın “ Az “ kategoride olduğu, “ Çok – Orta “ kategorilerinde yer alan oranın azımsanmayacak bir değerde olduğu görülmektedir.

         Deneklerin soru 47’ye verdikleri cevapların, mensup oldukları alt gruplar ile bağımlı olup olmadığını incelemek amacıyla hesaplanan kay – kare testi sonucu 33.138, tablo değeri 21.026’dur. 33.138 > 21.026 olduğundan  bu değer, 0.05 güven düzeyinde ve 12 serbestlik derecesi ile manidardır. Deneklerin soruya verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı oldukları anlaşılmaktadır. Ağırlıklı ortalamaların sınıf öğretmenlerinde “ Çok “, sosyal bilgiler ve tarih öğretmenlerinde “ Az “, diğer statü gruplarında “ Orta “ derecede toplanması dikkat çekicidir.

         Sonuç olarak; deneklerden sınıf öğretmenleri Sosyal Bilgiler Programının; plân, kroki, harita ve grafikten “ Çok “ derecede yararlandırdığı, sosyal bilgiler ve tarih öğretmenleri “ Az “ derecede yararlandırdığı, diğer statü grupları ise “ Orta “ derecede yararlandırdığı görüşündedir.

         Sosyal Bilgiler Programı; plân, kroki, harita ve grafikten “ Orta “ derecede yararlandırmaktadır.

48. Çevreyi korumanın günümüz ve gelecek yıllar için önemini “ Orta “ derecede kavratmaktadır.

49. Yaşanabilir bir çevrenin temel insan hakkı olduğunu “ Orta “ derecede kavratmaktadır.

50. Yakın çevrenin ekonomik değerleri ile millî değerlerimizi “ Orta “ derecede tanıtmaktadır.

51. Yakın çevrenin ekonomik değerleri ile millî değerlerimizi korumanın bir ödev olduğunu “ Orta “ derecede kavratmaktadır.

52. Kendi eşyasını, okulunu, okul eşya ve araçlarını dikkatli kullanma ve koruma alışkanlığını  “ Orta “ derecede kazandırmaktadır.

53. Tutumlu olma ve plânlı çalışma alışkanlığını “ Orta “ derecede kazandırmaktadır.

54. Üretim, tüketim ve dağıtımla ilgili temel bilgileri “ Orta “ derecede öğretmektedir ( bk. Tablo 60 ).

 TABLO 60 –  ÜRETİM, TÜKETİM ve DAĞITIMLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLERİ ÖĞRETME DERECESİ SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA ve CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

HİÇ

( 1 )

 

AZ

( 2 )

 

ORTA

( 3 )

 

ÇOK

( 4 )

 

TAM

( 5 )

 

 

TOPLAM

 

Ağırlıklı Ortalama

SINIF

ÖĞRETMENİ

f

4

18

23

10

8

63

 

3.00

%

6.34

28.57

36.50

15.87

12.69

100

SOSYAL BİLGİLER

ÖĞRETMENİ

f

3

2

4

1

 

10

 

2.30

%

30

20

40

10

 

100

TARİH

ÖĞRETMENİ

f

1

3

1

 

2

7

 

2.85

%

14.28

42.85

14.28

 

28.57

100

COĞRAFYA

ÖĞRETMENİ

f

 

1

1

1

 

3

 

3.00

%

 

33.33

33.33

33.33

 

100

OKUL

YÖNETİCİSİ

f

2

14

4

10

 

30

 

2.73

%

6.66

46.66

13.33

33.33

 

100

İLKÖĞRETİM

MÜFETTİŞİ

f

 

7

3

4

 

14

 

2.78

%

 

50

21.42

28.57

 

100

TÜM

GRUP

f

10

45

36

26

10

127

 

2.85

%

7.87

35.43

28.34

20.47

7.87

100

 

         

Programın; üretim, tüketim ve dağıtımla ilgili temel bilgileri öğretme derecesi sorusuna verilen cevapların statü gruplarına ve cevap kategorilerine göre dağılımı Tablo 60’ta gösterilmiştir.

         Tablonun incelenmesinden anlaşılacağı gibi deneklerin soruya verdikleri cevaplarda yığılmanın “ Orta “ kategoride olduğu, “ Az “ kategorisinde yer alan oranın azımsanmayacak bir değerde olduğu görülmektedir.

         Deneklerin soru 54’e verdikleri cevapların, mensup oldukları alt gruplar ile bağımlı olup olmadığını incelemek amacıyla hesaplanan kay – kare testi sonucu 25.35, tablo değeri 21.026’dur. 25.35 > 21.026 olduğundan  bu değer, 0.05 güven düzeyinde ve 12 serbestlik derecesi ile manidardır. Deneklerin soruya verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı oldukları anlaşılmaktadır. Ağırlıklı ortalamaların sosyal bilgiler öğretmenlerinde “ Az “, diğer statü gruplarında  “ Orta “ derecede toplanması dikkat çekicidir.

         Sonuç olarak; deneklerden sosyal bilgiler öğretmenleri Sosyal Bilgiler Programının; üretim, tüketim ve dağıtımla ilgili temel bilgileri “ Az “ derecede öğrettiği, diğer statü grupları ise “ Orta “ derecede öğrettiği görüşündedir.

         Sosyal Bilgiler Programı; üretim, tüketim ve dağıtımla ilgili temel bilgileri “ Orta “ derecede öğretmektedir.  

55. İnsan topluluklarının yaşama şekillerini ve geçinme yollarını “ Orta “ derecede inceletmektedir.

56. İnsan topluluklarının yaşama şekilleri ve geçinme yolları arasındaki ilişkileri “ Orta “ derecede öğretmektedir.

57. Turizmin anlamını, özellikle yurdumuz için önemini “ Orta “ derecede kavratmaktadır ( bk. Tablo 63 ).

 

TABLO 63 –  TURİZMİN ANLAMINI, ÖZELLİKLE YURDUMUZ İÇİN ÖNEMİNİ KAVRATMA  DERECESİ SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA ve CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

HİÇ

( 1 )

 

AZ

( 2 )

 

ORTA

( 3 )

 

ÇOK

( 4 )

 

TAM

( 5 )

 

 

TOPLAM

 

Ağırlıklı Ortalama

SINIF

ÖĞRETMENİ

f

3

7

27

15

13

65

 

3.43

%

4.61

10.76

41.53

23.07

30

100

SOSYAL BİLGİLER

ÖĞRETMENİ

f

 

2

6

2

 

10

 

3.00

%

 

20

60

20

 

100

TARİH

ÖĞRETMENİ

f

 

4

 

 

3

7

 

3.28

%

 

57.14

 

 

42.85

100

COĞRAFYA

ÖĞRETMENİ

f

 

1

1

 

1

3

 

3.33

%

 

33.33

33.33

 

33.33

100

OKUL

YÖNETİCİSİ

f

 

9

14

3

4

30

 

3.06

%

 

30

46.66

10

13.33

100

İLKÖĞRETİM

MÜFETTİŞİ

f

 

5

5

4

 

14

 

2.92

%

 

35.71

35.71

28.57

 

100

TÜM

GRUP

f

3

28

53

24

21

129

 

3.24

%

2.32

21.70

41.08

18.60

16.27

100

 

         

Programın; turizmin anlamını, özellikle yurdumuz için önemini kavratma derecesi sorusuna verilen cevapların statü gruplarına ve cevap kategorilerine göre dağılımı Tablo 63’te gösterilmiştir.

         Tablonun incelenmesinden anlaşılacağı gibi deneklerin soruya verdikleri cevaplarda yığılmanın “ Orta “ kategoride olduğu, “ Az “ kategorisinde yer alan oranın azımsanmayacak bir değerde olduğu görülmektedir.

         Deneklerin soru 57’ye verdikleri cevapların, mensup oldukları alt gruplar ile bağımlı olup olmadığını incelemek amacıyla hesaplanan kay – kare testi sonucu 21.093, tablo değeri 21.026’dur. 21.093 > 21.026 olduğundan  bu değer, 0.05 güven düzeyinde ve 12 serbestlik derecesi ile manidardır. Deneklerin soruya verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı oldukları anlaşılmaktadır. Ağırlıklı ortalamaların sınıf öğretmenlerinde “ Çok “, diğer statü gruplarında  “ Orta “ derecede toplanması dikkat çekicidir.

         Sonuç olarak; deneklerden sınıf öğretmenleri Sosyal Bilgiler Programının; turizmin anlamını, özellikle yurdumuz için önemini “ Çok “ derecede kavrattığı, diğer statü grupları ise “ Orta “ derecede kavrattığı görüşündedir.

         Sosyal Bilgiler Programı; turizmin anlamını, özellikle yurdumuz için önemini “ Orta “ derecede kavratmaktadır. 

58. Nüfus artış hızının eğitime ve ekonomiye olan etkisini “ Çok “ derecede kavratmaktadır.

        

b. İlköğretim okullarında Sosyal Bilgiler Öğretiminde karşılaşılan güçlükleri ve görülen aksaklıkları giderici ve öğretimin etkinliğini artırıcı yöntemler bulmak

         1998 İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Öğretim Programında yer alan genel amaç cümlelerinin her biri  ( aşağıda gösterildiği gibi ) tek anlamlı değil çok anlamlıdır.

           

Çok Anlamlı Genel Amaç Cümleleri

 ( Var olan )

Tek Anlamlı Genel Amaç Cümleleri

( Olması Gereken )

1. Ailesine, vatanına, milletine, Atatürk inkılâp ve ilkelerine bağlı, çalışkan, araştırıcı, özverili, girişimci, iyi insan, iyi vatandaş olarak yetişirler.
  1. Ailesine bağlı oluş
  2. Milletine bağlı oluş
  3. Vatanına bağlı oluş
  4. Atatürk inkılâp ve ilkelerine bağlı oluş
  5. Çalışkan olabilme
  6. Araştırıcı olabilme
  7. Özverili olabilme
  8. Erdemli olabilme
  9. Girişimci olabilme
  10. İyi insan olabilme
  11. İyi vatandaş olabilme
2. Türk milletinin dünya tarihindeki önemini, milletler ailesi içindeki onurlu geçmişini ve yerini, insanlığa yaptığı hizmetleri kavrayarak büyük bir milletin evlâtları olduklarını anlar, milletin geleceğine olan güvenlerini artırır ve Türk milletinin ülküsünü gerçekleştirmek için her fedakârlığı göze alabilecek bir karakter kazanırlar.
  1. Türk milletinin dünya tarihindeki önemini kavrayabilme
  2. Türk milletinin milletler ailesi içindeki onurlu geçmişini   kavrayabilme
  3. Türk milletinin milletler ailesi içindeki yerini kavrayabilme
  4. Türk milletinin insanlığa yaptığı hizmetleri kavrayabilme
  5. Büyük bir milletin evlâdı olduğunu anlayabilme
  6. Milletin geleceğine olan güvenini artırabilme
  7. Türk milletinin ülküsünü gerçekleştirmek için fedakârlıkta bulunmaya adanmışlık
3. Türkiye Cumhuriyetinin insan haklarına dayanan millî, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olduğunu bilir; cumhuriyet rejiminin özelliklerini ve önemini kavrarlar.
  1. Türkiye Cumhuriyetinin özellikleri bilgisi
  2. Cumhuriyet rejiminin özelliklerini kavrayabilme
  3. Cumhuriyet rejiminin önemini kavrayabilme
4. Topluluk hâlinde yaşamanın bir zaruret olduğunu, millet kavramını ve Türk milletinin karakterini kavrar; Türk milletine, Türk bayrağına, Türk askerine ve ordusuna sevgi, saygı ve güven duygularını kuvvetlendirirler.
  1. Topluluk hâlinde yaşamanın bir zaruret olduğunu kavrayabilme
  2. Türk milletinin karakterini kavrayabilme
  3. Millî değerlerimize bağlı oluş
  4. Manevî değerlerimize bağlı oluş
  5. Maddî değerlerimize bağlı oluş
5. Türk milletinin zekâ ve kabiliyetini, çalışkanlığını, ilim ve sanatseverliğini, estetik zevkini, insanlık duygusunun yüceliğini benimseyerek bu üstün özellikleri davranış hâline getirirler.
  1. Türk milletinin üstün özelliklerinde geçen kavramların anlam bilgisi
  2. Türk milletinin zekâ ve kabiliyetinin yüceliğini benimseyebilme
  3. Türk milletinin ilim ve sanatseverliğinin yüceliğini benimseyebilme
  4. Türk milletinin estetik zevkinin yüceliğini benimseyebilme
  5. Türk milletinin insanlık duygusunun yüceliğini benimseyebilme
6. Millet ve yurt işlerini her şeyin üstünde tutarak milleti ve yurdu için canla başla hizmet etmeyi alışkanlık hâline getirirler.
  1. Millet ve yurt işlerini üstün tutabilme
  2. Milleti ve yurdu için hizmet etmeye hazır oluş
7. Tarihte milletimize ve insanlığa hizmet etmiş olan Türk büyüklerini tanır; tarihî olaylara yön veren kişilerin yerinde ve zamanında gösterdikleri ileri görüşlülük, yüksek kavrayış, cesaret, fedakârlık ve kahramanlıklarının tarihin akışını nasıl etkilediğini kavrarlar.
  1. Tarihte milletimize ve insanlığa hizmet etmiş Türk büyüklerini tanıyabilme
  2. Tarihî olaylara yön veren kişilerin, olayların ve tarihin akışında etkili olduklarını görebilme
8. Toplumu yönlendiren Mustafa Kemal Atatürk ve diğer Türk büyüklerinin sadece millî değil, evrensel yönlerini de kavrayarak ve takdir ederek; milletimize de düşen insanlık görevleri bulunduğunu görür, insanlığa sevgi, saygı ve hizmet verme bilincine varırlar.
  1. Toplumu yönlendiren Türk büyüklerinin millî yönlerini kavrayabilme
  2. Toplumu yönlendiren Türk büyüklerinin evrensel yönlerini kavrayabilme
  3. Milletimize düşen insanlık görevleri olduğunu görebilme
  4. İnsanlığa sevgi, saygı ve hizmet verme duygusunu taşıyabilme
9. Türk inkılâbının anlamını, ayrı ayrı yönlerden önemini, Türkiye’nin refah ve mutluluğuna yaptığı ve ülkenin geleceğine  yapacağı etkiyi kavrar; Türk inkılâbının değerlerine bağlı ve bunları her zaman korumaya hazır, fedakâr birer Türk evlâdı olarak yetişirler.
  1. Türk inkılâbı ile ilgili başlıca kavramların anlam bilgisi
  2. Türk inkılâbının önemini kavrayabilme
  3. Türk inkılâbının, Türkiye’nin refah ve mutluluğuna yaptığı etkiyi görebilme
  4. Türk inkılâbının, Türkiye’nin geleceğine yapacağı etkiyi görebilme
  5. Türk inkılâbının değerlerine bağlı oluş
  6. Türk inkılâbının değerlerini korumak için fedakârlıkta bulunmaya adanmışlık
10. Bugünkü uygarlığın uzun bir geçmişin eseri olduğunu kavrar; bu uygarlıkta Türk milletinin hizmeti ve payını anlayarak Atatürk’ün direktifleri uyarınca “ millî kültürümüzü çağdaş uygarlık seviyesinin üstüne çıkarma “ yolunda her fedakârlığı göze alabilme bilinci kazanırlar.
  1. Bugünkü uygarlığın uzun bir geçmişin eseri olduğunu kavrayabilme
  2. Bugünkü uygarlıkta Türk milletinin hizmetini ve payını kavrayabilme
  3. Atatürk’ün direktifleri uyarınca “ millî kültürümüzü çağdaş uygarlık seviyesinin üstüne çıkarma “ yolunda her fedakârlığı göze alabilmek gerektiği bilincini kazanabilme
11. Bugünü daha iyi değerlendirebilmeleri için geçmiş çağlardaki sosyal, ekonomik ve siyasî olayların neden ve sonuçlarını günümüzle kıyaslama yaparak düşünme, araştırma ve akıl yürütme yeteneğini geliştirirler.
  1. Geçmiş çağlardaki sosyal olayların sebepleri ve sonuçları üzerinde günümüzle kıyaslama yapabilme
  2. Geçmiş çağlardaki ekonomik olayların sebepleri ve sonuçları üzerinde günümüzle kıyaslama yapabilme
  3. Geçmiş çağlardaki siyasî olayların sebepleri ve sonuçları üzerinde günümüzle kıyaslama yapabilme
  4. Geçmiş çağlardaki olayların sebepleri ve sonuçları üzerinde günümüzle kıyaslama yaparak düşünme yeteneğini geliştirebilme
  5. Geçmiş çağlardaki olayların sebepleri ve sonuçları üzerinde günümüzle kıyaslama yaparak araştırma yeteneğini geliştirebilme
  6. Geçmişle günümüz arasında bağlantı kurabilme
12. Her yerde görev ve sorumluluk alabilecek hâle gelir, aile bütünlüğüne bağlılık kazanır, ailenin refah ve mutluluğu için sorumluluk ve görev duygusunu geliştirirler.
  1. Her yerde görev ve sorumluluk alabilmeye hazır oluş
  2. Aile bütünlüğüne bağlı oluş
  3. Ailenin refah ve mutluluğu için sorumluluk ve görev almaya adanmışlık
13. Kanun kavramını benimser; kanunlara ve devlet otoritesine uyma duygusunu ve alışkanlığını kazanırlar.
  1. Kanunlara uymanın yüceliğini benimseyebilme
  2. Devlet otoritesine uymanın yüceliğini benimseyebilme
14. Çevresindeki eski, yeni sanat ve kültür eserlerini, müze ve anıtlar gibi millî değerlerimiz tanır; onları korumak gerektiğini öğrenirler.
  1. Mill
    î değerlerimizi tanıyabilme
  2. Millî değerlerimize bağlı oluş
15. İnsanların birbirlerine muhtaç olduklarını anla; grup faaliyetlerine katılmanın, başkalarına yardım etmenin önemini takdir eder ve bunu uygulayabilir hâle gelirler.
  1. İnsanların birbirlerine muhtaç olduklarını kavrayabilme
  2. Grup faaliyetlerine katılmanın önemini kavrayabilme
  3. Başkalarına yardım etmenin önemini kavrayabilme
  4. Grup faaliyetlerine katılmaya istekli oluş
  5. Başkalarına yardım etmeye istekli oluş
16. İnsanların karşılıklı hak ve sorumluluklar taşıdıklarını ve birbirlerinin görüş ve inanışlarını, saygı ve hoşgörü ile karşılamaları gerektiğini benimserler.
  1. İnsanların karşılıklı hak ve sorumluluklar taşıdıklarının farkında oluş
  2. İnsanların birbirlerinin görüş ve inanışlarını saygı ve hoşgörü ile karşılamaları gerektiğinin farkında oluş
17. Beraber çalışma, sorumluluk alma, yardımlaşma ve karar verme kurallarını uygulamayı öğrenirler.
  1. Beraber çalışma kurallarına uymaya istekli oluş
  2. Sorumluluk alma kurallarına uymaya istekli oluş
  3. Yardımlaşma kurallarına uymaya istekli oluş
  4. Karar verme kurallarına uymaya istekli oluş
18. Bütün çalışmalarını demokratik yaşayışın kurallarına göre düzenlemeyi öğrenirler.
  1. Çalışmalarını demokratik yaşayışa göre düzenleme ile ilgili kurallar bilgisi
  2. Çalışmalarında demokratik yaşayışın kurallarına uyabilme
19. Aile, okul ve toplum hayatının dayandığı temel ilkeleri ve topluluk hâlinde yaşamanın zorunluluğunu kavrarlar.
  1. Aile hayatının dayandığı temel ilkeleri kavrayabilme
  2. Okul hayatının dayandığı temel ilkeleri kavrayabilme
  3. Toplum hayatının dayandığı temel ilkeleri kavrayabilme
  4. Topluluk hâlinde yaşamanın önemini kavrayabilme
20. Trafik kurallarına uymayı alışkanlık hâline getirirler.
  1. Trafik kurallarına uymaya istekli oluş
  2. Trafik kurallarına uymayı alışkanlık hâline getiriş
21. Yurdumuzun, dünya üzerindeki yerinin önemini kavrar, ülkemizin kalkınmasında severek sorumluluk alma duygularını geliştirirler.
  1. Türkiye’nin dünya üzerindeki yerinin önemini kavrayabilme
  2. Türkiye’nin kalkınmasında sorumluluk almaya istekli oluş
22. Türkiye’nin yakın ve uzak komşu ülkeler ve diğer dünya ülkeleriyle olan ilişkileri hakkında genel bilgi kazanırlar.
  1. Türkiye’ye yakın komşu ülkeleri tanıyabilme
  2. Türkiye’ye uzak komşu ülkeleri tanıyabilme
  3. Türkiye’nin yakın ve uzak komşu ülkelerle ilişkileri bilgisi
  4. Türkiye’nin diğer dünya ülkeleriyle ilişkileri bilgisi
23. Türklerin yaşadığı diğer ülke ve bölgelerin coğrafî özelliklerini öğrenirleri Türklerin geniş bir alanda yaşayan büyük bir millet olduğunu kavrarlar.
  1. Türklerin yaşadığı diğer ülkelerin coğrafî özellikleri bilgisi
  2. Türklerin yaşadığı diğer bölgelerin coğrafî özellikleri bilgisi
  3. Türklerin geniş bir alanda yaşayan büyük bir millet olduğunu kavrayabilme
24. İnsanların birbirleriyle ve coğrafî çevreleriyle karşılıklı etkilerini insan topluluklarının yaşama şekillerini ve geçinme yollarının inceler; yurdun ekonomik kalkınmasında bilgili ve etkili birer vatandaş olarak yetişirler.
  1. İnsanların birbirleriyle karşılıklı etkilerini kavrayabilme
  2. İnsanların coğrafî çevreleriyle karşılıklı etkilerini kavrayabilme
  3. İnsan topluluklarının yaşama şekillerini tanıyabilme
  4. İnsan topluluklarının geçinme yollarını tanıyabilme
  5. Türkiye’nin ekonomik kalkınmasında bilgili ve etkili bir vatandaş olmaya adanmışlık
25. Plân, kroki, harita ve grafik bilgileri kazanarak onlardan yararlanabilir hâle gelirler.
  1. Plân bilgisi
  2. Kroki bilgisi
  3. Harita bilgisi
  4. Grafik bilgisi
  5. Plân ile ilgili bilgileri kullanabilme
  6. Kroki ile ilgili bilgileri kullanabilme
  7. Harita ile ilgili bilgileri kullanabilme
  8. Grafik ile ilgili bilgileri kullanabilme
26. Çevreyi korumanın günümüz ve gelecek yıllar için önemini kavrarlar.
  1. Çevreyi korumanın günümüz için önemini kavrayabilme
  2. Çevreyi korumanın gelecek için önemini kavrayabilme
27. Yaşanabilir bir çevrenin temel insan hakkı olduğunu kavrarlar.
  1. Yaşanabilir bir çevrenin temel insan hakkı olduğunu kavrayabilme
28. Yakın çevrenin ekonomik değerleri ile mill
î kaynaklarımızı tanır ve bunları korumanın bir ödev olduğunu kavrarlar.
  1. Yakın çevrenin ekonomik değerlerini tanıyabilme
  2. Millî kaynaklarımızı tanıyabilme
  3. Yakın çevrenin ekonomik değerlerini korumaya istekli oluş
  4. Mill
    î kaynakları korumaya istekli oluş
29. Kendi eşyasını, okulunu, okul eşya ve araçlarını dikkatli kullanma ve koruma alışkanlığını kazanırlar.
  1. Kendi eşyasını dikkatli kullanmayı alışkanlık hâline getiriş
  2. Okulunu, okul eşya ve araçlarını dikkatli kullanmayı alışkanlık hâline getiriş
  3. Kendi eşyasını korumayı alışkanlık hâline getiriş
  4. Okulunu, okul eşya ve araçlarını korumayı alışkanlık hâline getiriş
30. Tutumlu olma ve plânlı çalışma alışkanlığını elde ederler.
  1. Tutumlu olmaya istekli oluş
  2. Tutumlu olmayı alışkanlık hâline getiriş
  3. Plânlı çalışmaya istekli oluş
  4. Plânlı çalışmayı alışkanlık hâline getiriş
31. Üretim, tüketim ve dağıtımla ilgili temel bilgileri öğrenirler.
  1. Üretimle ilgili temel bilgileri kavrayabilme
  2. Tüketimle ilgili temel bilgileri kavrayabilme
  3. Dağıtımla ilgili temel bilgileri kavrayabilme
32. İnsan topluluklarının yaşama şekillerini ve geçinme yollarını inceler ve bunlar arasındaki ekonomik ilişkileri öğrenirler.
  1. İnsan topluluklarının yaşama şekillerini tanıyabilme
  2. İnsan topluluklarının geçinme yollarını tanıyabilme
  3. İnsan topluluklarının yaşama şekillerini kavrayabilme
  4. İnsan topluluklarının geçinme yollarını kavrayabilme
  5. İnsan topluluklarının yaşama şekilleri ile geçinme yolları arasındaki ilişkilerin farkında oluş
33. Turizmin anlamını, özellikle yurdumuz için önemini kavrarlar.
  1. Turizmin anlamını kavrayabilme
  2. Turizmin Türkiye için önemini kavrayabilme
34. Nüfus artış hızının eğitime ve ekonomiye olan etkisini kavrarlar.[1]
  1. Nüfus artış hızının eğitime etkisini kavrayabilme
  2. Nüfus artış hızının ekonomiye etkisini kavrayabilme
  3. Nüfus artış hızının eğitime etkisinin farkında oluş
  4. Nüfus artış hızının ekonomiye etkisinin farkında oluş

 

         1998 İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Öğretim Programında yer alan 34 çok anlamlı genel amaç cümlesi, tek anlamlı 131 genel amaç cümlesi olarak düzenlenmiştir.

Genel amaç cümlelerinin, öğrenciye ait ve geleceğe dönük olması gerekmektedir. Söz konusu programda öngörülen genel amaç cümleleri, 1968 İlkokul Programında yer alan Sosyal Bilgiler dersinin amaçlarıdır (10). Aynı amaçlar, 1990 İlkokul 4 ve 5’inci Sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında (11) da yer almıştır. 1968, 1990 ve 1998 yılları arasında Türkiye’nin sosyal, ekonomik, kültürel ve politik alanlarda kaydettiği gelişmeler ve bu süre içerisinde Türk toplumunun ihtiyaçları geriye doğru değil ileriye doğrudur. Toplumun ihtiyaçlarına, eğitimde amaçlar olarak yer verildiği bilinen bir gerçektir.

 

c. İlköğretim okullarında eğitim – öğretimin yürütülmesinde sorumlu okul müdürü, müdür yardımcısı, 4 ve 5’inci sınıf öğretmeni ve sosyal bilgiler öğretmenleri ile bu okulların teftişinden sorumlu ilköğretim müfettişlerinin, bu görevlerini Sosyal Bilgiler Dersinin genel amaçlarına uygun ve etkin bir şekilde yapabilmelerine yardımcı olacak teklifler geliştirmek

 

Amaçların Tanımlanması

         Türk Millî Eğitiminde, 1990’lı yıllara kadar amaçlar ilgililerce tespit edilir ve öylece bırakılırdı. Bugün, amacın öylece bırakılması anlayışı terkedilmiştir. Bu anlayışa göre, bir amaç düzenlendikten sonra, o amaca ulaşan öğrencinin göstereceği davranışlar  o amacın altına sıralanmaktadır. Diğer bir deyişle, düzenlenen amaca ulaşan birey ne yapar sorusunun cevabı, amacın altına yazılarak sıralanır. Amaca ulaşan öğrencinin ne yapması gerektiği açıkça belirtilmeli ki, öğrencinin amaca ulaşması kolay olsun. Biz de öğrencinin amaca ulaşıp ulaşmadığını ölçüp değerlendirebilelim. Bir amacın ele alınıp onunla ilgili davranışların tespit edilmesi o amacın tanımlanmasıdır.

         Öğretim programlarımızın çoğunda amaçların birçoğu tanımlanamaz durumdadır. Tanımlanamayan amaca ulaşılıp ulaşılmadığını bilmek de o derece güçtür. Çünkü, tanımlanmamış bir amaca ulaşan öğrencinin ne yapacağı, hangi davranışlara sahip olacağı açık – seçik belli değildir.

         1983 Ortaöğretim Kurumları Tarih Programından bir örnek :

         “ Bugünü daha iyi değerlendirebilmeleri için geçmiş çağlardaki sosyal ekonomik ve siyasî olayların sebepleri ve sonuçları üzerinde, günümüzle kıyaslama yaparak düşünme, araştırma ve muhakeme etme yeteneğini geliştirmek “ (12).

         Yukarıdaki amaç öğrenciye ait değildir. Öğretmenin ne yapacağını göstermektedir. Öğrenciye ait olduğunu varsaydığımızda, amaca ulaşan öğrencinin ne yapacağı açık – seçik ortaya konulmuş, kısacası tanımlanmış değildir.

Araştırma konumuz  1998 İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Öğretim Programında genel ve özel amaçlara yer verilmiş olmasına rağmen, her sınıf için öngörülen özel amaçlara ulaşan öğrencinin ne yapacağı, hangi davranışlara sahip olacağı açık – seçik belirtilmemiştir (13) ya da ihtiyaç duyulmamıştır.

 

TANIMLANMAMIŞ ÖZEL AMAÇLAR

TANIMLANMIŞ ÖZEL AMAÇLAR

4. SINIF

ÜNİTE 1

AİLE, OKUL ve TOPLUM HAYATI

Amaç 2 : Aile yapısını tanıyabilme

Amaç 2 : Aile yapısını tanıyabilme

Davranışlar :

  1. Ailenin temelinin evlilik olduğunu söyleme / yazma
  2. Evliliğin nikâh ile sözleşme altına alınmasının yasal bir zorunluluk olduğunu belirtme
  3. Aile yapısının toplumlara göre değişiklik gösterdiğine örnekler verme
5. SINIF

ÜNİTE 2

CUMHURİYETE NASIL KAVUŞTUK ?

Amaç 5 : Kurtuluş Savaşı döneminde geçen olguları açıklayabilme

Amaç 5 : Kurtuluş Savaşı döneminde geçen olguları açıklayabilme

Davranışlar :

  1. Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışına sebep olan olayları özetleme
  2. Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışının önemini açıklama
  3. Amasya Genelgesinin sonuçlarını açıklama
  4. Erzurum ve Sivas kongrelerinde alınan kararları özetleme
  5. Erzurum ve Sivas kongrelerinde alınan kararların önemini açıklama
  6. Misak-ı Millî’nin Kurtuluş mücadelesindeki önemine örnekler verme
  7. Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılışının önemini açıklama
6. SINIF

ÜNİTE 1

DEMOKRATİK HAYAT

Amaç 18 : Gençliğin sorunlarının farkında oluş

Amaç 18 : Gençliğin sorunlarının farkında oluş

Davranışlar :

  1. Gençliğin sorunlarının neler olduğunu söyleme / yazma
  2. Gençliğin bu sorunlardan uzak tutulması için aile büyüklerine düşen görevlerin neler olduğunu örneklerle açıklama
  3. Gençliğin bu sorunlardan uzak tutulması için okula düşen görevlerin neler olduğunu örneklerle açıklama
  4. Gençliğin bu sorunlardan uzak tutulması için basın ve yayın organlarına düşen görevlerin neler olduğunu örneklerle açıklama
7. SINIF

ÜNİTE 1

TÜRKİYE’NİN COĞRAFÎ BÖLGELERİ

Amaç 4 : Karadeniz bölgesi bölümlerinin özellikleri bilgisi

Amaç 4 : Karadeniz Bölgesi bölümlerinin özellikleri bilgisi

Davranışlar :

  1. Karadeniz bölgesi bölümlerinin yeryüzü şekillerini örneklerle açıklama
  2. Karadeniz bölgesi bölümlerinin bitki örtüsünü örneklerle açıklama
  3. Karadeniz bölgesi bölümlerinin iklimini örneklerle açıklama Karadeniz bölgesi bölümlerinin nüfus yoğunluğunu örneklerle açıklama
  4. Karadeniz bölgesi bölümlerinin yer altı kaynaklarına örnekler verme
  5. Karadeniz bölgesi bölümlerinin sanayi ve ticaret potansiyelini örneklerle açıklama
  6. Karadeniz bölgesi bölümlerinin doğal güzelliklerine örnekler verme
  7. Karadeniz bölgesi bölümlerinin turizm potansiyelini ve turistik yerlerini örneklerle açıklama

 

Yukarıdaki örneklerde görüldüğü gibi amaca ulaşıldığında, öğrencinin ne yapacağı, hangi davranışları göstereceği açık ve seçik olarak belirtilmiştir. Kısacası, amaç tanımlanmıştır.

         İlköğretim Okullarında Sosyal Bilgiler Öğretimi, bu konudaki çalışmaları kapsayan öğretim programına göre yapılmaktadır. Sosyal Bilgiler Programında öngörülen amaç, açıklama, metot ve teknikler, araç – gereçler ile ölçme – değerlendirme unsurlarının beklenen derecede gerçekleşmediği anlaşılmaktadır. Bu arada, programın uygulandığı hedef kitle olan öğrencinin hazır bulunuşluk düzeyi, ilgi, istek ve ihtiyaçları ile programı uygulayan öğretmenin nitelikleri de göz ardı edilmemelidir.

         Programı meydana getiren temel ögeleri şöyle sıralayabiliriz:

(1) Kişide gözlenmesi kararlaştırılan nitelikler / amaçlar ile bu nitelikleri / amaçları tanımlayan davranışlar,

(2) Ünite ve / veya konular biçiminde düzenlenmiş muhteva ( içerik ),

(3) Her davranışı öğrenciye kazandıracak eğitim durumları,

(4) Her davranışı öğrencinin kazanıp kazanmadığını, kazandıysa ne derecede kazandığını yoklayan ( sınayan ) ölçme durumları.

 

Program, Devletin gözetim ve denetimi altındaki eğitim kurumlarında öğrenim gören bireylerin, genel ve özel hangi niteliklere sahip olması gerektiğini belirleyen ve uzman kişilerce hazırlanan temel kılavuzdur. Program bu durumuyla, Devletin sahip olduğu ve toplumda oluşturmak istediği sosyal, ekonomik ve siyasî felsefeyi yansıtır ve bir köprü rolünü yerine getirir. Devletin sahip olduğu siyasî felsefenin, başta Anayasa olmak üzere Atatürk’ün eğitime ilişkin ilkeleri, Beş Yıllık Kalkınma Plânları, Yıllık Programlar, Hükûmet Programları ve İcra Plânlarında tanımlandığı bilinmektedir.

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanununun kabulünden bu güne kadar eğitim sistemindeki program uygulamalarından elde edilen sonuçlar hakkında Beş Yıllık Kalkınma Plânlarında yer alan ilke ve politikalar incelendiğinde; programlara ilişkin tespitler dikkate değer bulunmaktadır. Ülkenin sosyo – ekonomik – kültürel alanlarda ( makro olarak ) var olan durumu, bu alanlara göre ( nicel ve nitel olarak ) ihtiyacı ve ön görülen ilke ve politikaların gerçekleşmesi için alınması gereken tedbirleri düzenleyen kalkınma plânlarına göre programların;

(1) Muhteva yönünden eskimesi,

(2) Fonksiyonel ve yönlendirici olmaması,

(3) Hayatla ilişkisinin kurulamaması,

(4) İstenilen politik felsefeye uygun birey yetiştirememesi

gibi sıkıntıları olduğu belirtilmiştir.

Eğitim – öğretim programlarının hazırlanmasında ve başka kurumlarca hazırlanan programların incelenmesi, kabulü ve uygulanmasında yetkili ve sorumlu olan Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının, program hazırlama ve geliştirme alanında uyguladığı modeller ( biçimler ) tarihî açıdan şöyle sıralanabilir:

 a. 1950’li yıllara kadar “ Müfredat Programı “ modeli : Bu model, konu sıralamasını esas almaktadır.

 b. 1950’den sonra “ Eğitim Programı “ modeli : Bu modelde, 1968 İlkokul Programı da dahil olmak üzere programların;

  • Günümüz gerçeklerini ve ihtiyaçlarını dikkate alması,
  • Geliştirilmesine bağlı olarak ders ve kaynak kitapların hazırlanması,
  • Denenmesi, değerlendirilmesi ve mahallî ölçekte uygulanması,
  • Uygulanmasından alınan sonuçlara göre geliştirilmesi ve ülke çapında yaygınlaştırılması, aşamalarından geçirilmesi esas alınmıştır.

 c. 1980’li yıllardan sonra, Talim ve Terbiye Kurulunca; programın şeklî ( biçimsel ) yönünün nasıl ve programın hazırlanması sırasında görevlendirilecek kişilerin kimler olması gerektiği konusunda bilgiler veren “ Eğitim Programlarının Hazırlanmasında Esas Alınacak Program Modeli ve Program Hazırlanırken Göz Önünde Bulundurulacak Esaslar “ (14), program modeli konusunda bağlayıcı bir karar yerine, “ Programın,bu konudaki yöntem ve tekniklere uygun olarak hazırlanması… “ gerektiğini vurgulayan “ Program Hazırlama ve Geliştirme Çalışmalarında Uyulacak İlkeler “ (15) kabul edilmiş ve uygulamaya konulmuştur.

   d. Farklı Program Modelleri

(1) Talim ve Terbiye Kurulu kararında belirtilen ilkelere rağmen, bazı programların     ( İlkokul 4 ve 5’inci Sınıf Sosyal Bilgiler, Ortaokul Millî Tarih, Ortaokul Millî Coğrafya, Lise Millî Güvenlik Bilgisi derslerine ait programlar ) farklı modellerde hazırlandığı ya da geliştirildiği görülmektedir.

         (2) 1990’lı yıllardan itibaren Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı bünyesinde Ölçme – Değerlendirme ve Program Geliştirme Özel İhtisas Komisyonları kurulmuştur. Komisyonlar arasında ortak bir anlayış bulunmaması sebebiyle farklı program modelleri uygulaması devam etmiştir.

         (3) 1993’te örgün ve yaygın eğitim kurumlarında uygulanacak eğitim – öğretim programları ile bu kurumlarda kullanılacak ders kitapları ve diğer eğitim araç ve gereçlerinin hazırlanması ve geliştirilmesi ile ilgili olarak Bakanlık merkez teşkilâtı birimlerince yapılacak çalışmaların esas ve usullerini düzenleyen “ Eğitim ve Öğretim Programları ile Ders Kitapları ve Diğer Eğitim Araçlarının Hazırlanması ve Geliştirilmesi Hakkında Yönerge “ (16), 1995’te il ve ilçe millî eğitim müdürlüklerince kurulacak program hazırlama ve geliştirme komisyonlarının kuruluşları ve çalışmalarına ait esas ve usulleri düzenleyen “ Millî Eğitim Müdürlükleri Program Hazırlama ve Geliştirme Komisyonları Çalışma Yönergesi “ (17) hazırlanmış ve uygulamaya konulmuş olmasına rağmen, bu güne kadar “ program modeli “ konusu açıklık kazanmamıştır.

         Program hazırlama ve geliştirme ihtiyacını karşılamaya yönelik söz konusu düzenlemeler ile birlikte Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının takip ettiği stratejiler;

(1) Bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeleri izlemek ve programlara yansıtmak,

(2) Devletin siyasî felsefesini programlara yansıtmak,

(3) 1982 yılı sonrasında Türk tarihindeki çeşitli alanlarda tanınmış şahsiyetler, bunların düşünceleri ve çalışmaları ile Türk kültürüne ait konuları programlara yansıtmak,

(4) Bireyleri, günümüz bilgi çağına uygun, çağdaş, üretken hâle getirmek ve bunun için de üretime yönelik bilgi ve beceri kazandırıcı, nitelikli insan gücünün yetiştirilmesini sağlayıcı yönde ( aynı zamanda programlarda ) yenileştirme ve geliştirme çalışmaları yapmak, biçiminde tanımlanabilir.

Eğitim sisteminin bir alt ögesi olan program hazırlama ve geliştirme konusunda alınan kararların, günümüz insanının ve toplumun ihtiyaçlarının karşılamakta yeterli olamadığı söylenebilir.

Sistem yaklaşımına göre, bütünü meydana getiren ögelerde yapılacak herhangi bir uygulama, sistemi oluşturan diğer ögeleri de dolayısıyla bütün sistemi etkiler. Buna göre, eğitim sisteminin yapısında tutarlılık sağlamak için, ilk yapılacak işlerden biri, sistemin ögelerinden Program Hazırlama ve Geliştirme Çalışmaları (Komisyonları)nın ortak kavram ve ilkeler düzeyinde çalışma esaslarını ve aşamalarını ayrıntılı olarak belirleyen bir modelin ortaya konulması gerekmektedir. Böyle bir çaba içinde olmak, ülke kaynaklarının akılcı kullanımına da katkı sağlayacaktır.

 DİP NOTLAR

(1) M.E.B. Talim ve Terbiye Kurulunun 25. 04.1985   tarih ve 67 sayılı kararı, Tebliğler Dergisi  ( 17.06.1985; 2190 )

(2) M.E.B. Talim ve Terbiye Kurulunun 02.04.1998 tarih ve 62 sayılı kararı, Tebliğler Dergisi ( Nisan 1998; 2487 )

(3) OĞUZKAN, A. Ferhan : Eğitim Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, A.Ü. Basımevi, Ankara, 1981, s. 150

(4) Millî Eğitim Bakanlığı, Kalkına Planlarında Eğitim, Ankara, 1993, s. 189

(5) Millî Eğitim Bakanlığı, a. g. e., s. 192

(6) 27.07.1995;22354 Mükerrer sayılı Resmî Gazete

(7) ALKAN, Cevat : Eğitim Ortamları, A.Ü. Eğitim Fakültesi Yayınları, No: 85, Ankara, 1979, s. 22

(8) Millî Eğitim Bakanlığı, 2000 Yılında Millî Eğitim, Ankara, 1999, s. 11

(9) 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu, madde 1

(10) Millî Eğitim Bakanlığı, İlkokul Programı, Temel Eğitim Yatılı Bölge Okulu Basımevi, 1979, s. 62 – 64

(11) Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu Kararı 30.05.1990;62, Tebliğler Dergisi 25.06.1990;2315, s. 457 – 459

(12) Ortaöğretim Kurumları Tarih Programı : Tebliğler Dergisi ( 29.08. 1983 ; 2146 ), s. 339

(13) Talim ve Terbiye Kurulu Kararı 02.04.1998;62, Nisan 1998;2457 Tebliğler Dergisi, s. 637-540, 543-545, 548-550, 554-556

(14) Talim ve Terbiye Kurulunun 26.05.1983 gün ve 86 sayılı kararı

(15) Talim ve Terbiye Kurulunun 14.02.1984 gün ve 16 sayılı kararı

(16) Talim ve Terbiye Kurulunun 22.11.1993 ve 475 sayılı kararı

(17) Talim ve Terbiye Kurulunun 27.03.1995 gün ve 63 sayılı kararı


 

About drkemalkocak

Eğitimci-Bürokrat-Akademisyen olmasına rağmen cehlini bir türlü gideremeyen ama suyu aramaktan yılmayan-Bu su Fuzulî'nin "Su Kasidesi"ndeki sudur... 01.07.1953’te Ankara / Şereflikoçhisar / Sarıyahşi’de doğdu.. Sarıyahşi İlkokulunu ( 1965 - 1966 ), Şereflikoçhisar Ortaokulunu ( 1968 - 1969 ), Ankara Erkek İlköğretmen Okulunu ( 1971 - 1972 )bitirdi. 15.11.1972’de Ankara / Keskin / Karafakılı Köyü İlkokulu Öğretmeni olarak Devlet memurluğuna başladı. Kırıkkale / Yahşihan /Namık Kemal ve Karacaali Köyü ilkokullarında Sınıf Öğretmenliği yaptı. Askerliğini er öğretmen olarak yerine getirdi. Gazi Eğitim Enstitüsü Sosyal Bilgiler Bölümünü ( 27.09.1978 ) bitirdi. 25.03.1982’de Ankara / Namık Kemal Ortaokulu Sosyal Bilgiler Öğretmenliğine başladı. Kırıkkale / Hasandede Orhan Demirhan, Kırıkkale Ticaret ve Aydınlıkevler liselerinde Sosyal Bilgiler ( Tarih ) Öğretmenliği yaptı. Millî Eğitim Bakanlığınca yapılan seçme sınavını kazanarak 8 ay süreli İlköğretim Müfettişliği Hizmet içi Eğitim Kursunu tamamlayıp Eskişehir İlköğretim Müfettişliğine atandı. 06.09.1983 - 22.03.1985 tarihleri arasında İlköğretim Müfettişliği görevini yürüttü. Eskişehir İlköğretim Müfettişliğinden Millî Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü Şube Müdürlüğüne atandı. Millî Eğitim Bakanlığı merkez teşkilâtındaki şube müdürlüğü görevine 22.03.1985’te başladı. İlköğretim Genel Müdürlüğünde Teftiş ve Değerlendirme, Disiplin, Mevzuat, Program ve Yayımlar, Araştırma ve Plânlama şube müdürlükleri görevinde bulundu. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilimler Eğitimi Ana bilim Dalı Tarih Eğitimi Bilim Dalında lisans tamamladı (16.02.1987). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Genel Türk Tarihi Ana bilim Dalında yüksek lisans ( master ) yaptı ( 21.02.1991). Tezi “ Cumhuriyetten Günümüze Tarih Çalışmaları ve Tarih Öğretimi 1923 - 1960 “, tez danışmanı Prof. Dr. Yücel ÖZKAYA’dır. Girdiği test ve mülakât sınavlarını kazanarak ( 1987 ) Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Kamu Yönetimi Lisansüstü%2
Bu yazı Uncategorized içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s