İLKÖĞRETİM OKULU SOSYAL BİLGİLER DERS KİTAPLARININ NİTELİKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ[1]

Kemal KOÇAK (*)

Özet

            Bu araştırma ile Bilecik, Bingöl, Çankırı, Hakkâri, Kırklareli, Bayburt, Ardahan, Yalova, Kilis ve Osmaniye illerinde 2001-2002 öğretim yılında eğitim-öğretime açık bulunan 348 ilköğretim okulunda okutulan Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Niteliklerinin yeterliliğine ilişkin 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ile 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri belirlenmiştir. Görüşler arasındaki farklar belirlenmiş ve bazı genellemelere gidilmiştir. 2001-2002 öğretim yılında eğitim – öğretime açık bulunan 348 ilköğretim okulunun 4’üncü sınıf öğretmeni ( 578 kişi ) ve 5’nci sınıf öğretmeni ( 537 kişi ) ile 6’ncı sınıf sosyal bilgiler öğretmeni ( 272 kişi ) ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmeni ( 255 kişi ) olmak üzere 1642 kişi örneklem olarak araştırma kapsamına alınmıştır.

            Ankette yer alan 1 – 46’ncı sorulara verilen cevaplardan elde edilen verilerin çözümlenmesinde ağırlıklı aritmetik ortalama kullanılmıştır. Cevapların hangi derecede (düzeyde) beklenildiğini ve benimsendiğini belirlemek amacıyla ağırlıklı aritmetik ortalama itibariyle 1.00 – 1.79 arasındaki beklentiler “ Hiç “, 1.80 – 2.59 arasındaki beklentiler “ Az “, 2.60 – 3.39 arasındaki beklentiler “ Orta “, 3.40 – 4.19 arasındaki beklentiler “ Çok “, 4.20 – 5.00 arasındaki beklentiler “ Tam “ derecede grubun beklentileri ya da karşı tarafın beklentisinin benimsenmesi olarak tanımlanmış, böylece elde edilen sonuçlar bu sınırlar içinde değerlendirilerek yorumlanmıştır.

 

L’évaluation des qualités des manuels des sciences socıal école enseignement primaire

( Recherche sur place )

Résume

Avec cette recherche, on a déterminé les opinions des professeurs quatrième classe et des professeurs cinquième classe avec des maîtres des sciences social sixième classe et des maîtres des sciences social septième classe consernant l’aptitude des qualités des manuels des scienns social qui a été lecturé dans 348 écoles enseignement primaires en 2001-2002 aux centres préfectures des Bilecik, Bingöl, Çankırı, Hakkâri, Kırklareli, Bayburt, Ardahan, Yalova, Kilis et Osmaniye.

On a aussi déterminé les differences entre les opinions et on a fait une sorte de généralisation. En l’année scoliare 2001 – 2002, dans 348  écoles  enseignement primaire, 578 professeurs quatrième classe et 537 professeurs cinquième classe avec 272 maîtres des sciences social sixième classe et 255 maîtres des sciences social septième classe  total 1642employés ont été pris comme exemples pour cette recherche.

On est utilisé du moyen arithmétique en valeur dans la restauratrices des acquisitions d’apres les réponses des questions 8 et 46 a l’enguete. Au point du vue de déterminer le degré des réponses ( dans lequel on attend ou on approuve ), les moyens arithmétique en valeur sont: entre 1.00 – 1.79 nul, entre 1.80 – 2.59 peu, entre 2.60 – 3.39 moyen, entre 3.40 – 4.19 beaucoup, entre 4.20 – 5.00 exacte les résultats des acquisitions ont été évalué et commenté a l’aide des limites ci – dessus.

 

 

BİRİNCİ BÖLÜM

Araştırmanın Tanımı, Amaç, Önem ve Yöntemi

1. Araştırmanın Amacı

İlköğretim okullarında eğitim aracı olarak kullanılan sosyal bilgiler ders kitaplarının niteliklerinin değerlendirilmesini konu alan bu araştırmanın amaçları, mevcut imkânlar göz önünde bulundurularak aşağıda olduğu gibi tespit edilmiştir.

1. Sosyal bilgiler ders kitaplarının kullanımında karşılaşılan güçlükleri ve aksayan yönleri, ders kitaplarının nitelikleri bakımından şimdiki durumu ile belirlemek,

2. Sosyal bilgiler ders kitaplarının kullanımında karşılaşılan güçlükleri ve aksaklıkları giderici yöntemler bulmak,

3. Eğitimi etkileyen ve eğitimden etkilenen 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ile 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmenlerinin, ders kitaplarının seçimi görevlerini ilköğretim okulunun amaçlarına uygun ve etkili bir biçimde yapabilmelerine yardımcı teklifler geliştirmek,

4. Eğitim aracı olarak sosyal bilgiler ders kitaplarının nitelikleri, incelenmesi, tavsiyesi, seçimi ve kullanımı konusunda yapılacak çalışmaları yönlendirecek teorik bir model geliştirmektir.

 

2. Araştırmanın Önemi

Ders kitapları, öğrencinin öğrenme yaşantılarına kaynaklık eden yazılı ve basılı araç – gereçlerden biridir. Ders kitabı “ her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında kullanılacak olan, konuları öğretim programları doğrultusunda hazırlanmış, öğrenim amacı ile kullanılan basılı eser “dır [2]. Başka bir deyişle, “ 1-Bir dersin öğretimiyle ilişkili olarak hazırlanan ya da seçilen herhangi bir kitap. 2-Belirli ölçülere göre incelendikten sonra belli bir okul, sınıf ve ders için öğretmen ve öğrencilere kaynak olarak salık verilen kitap “tır.[3]

Türk Millî Eğitim Sisteminde, örgün ve yaygın eğitim kurumlarında okutulacak ders kitaplarının hazırlanması, incelenmesi ve kullanılmasına ilişkin iş ve işlemler Millî Eğitim Bakanlığınca yürütülmektedir. Bu çerçevede “ ilk ve ortaöğretim kurumlarında okutulacak kitaplar Millî Eğitim Bakanlığınca tespit edilir. Millî Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenmeyen hiçbir eğitim aracı okullarda kullanılamaz. …Kitap, eğitim araç ve gereçlerinin kabulü, süresi, telif hakkı ve ücretlerle ilgili esaslar, hangi kitap ve eğitim araçlarından ne miktar ücret alınacağı; kitapların ve eğitim araçlarının incelenme işlemleri ile Millî Eğitim Bakanlığınca incelettirilecek kitaplar ve eğitim araçları için ücret miktarı yönetmelikle tespit edilir “.[4]

Ders kitaplarının niteliklerinin belirlenmesi, hazırlanması, incelenmesi, yayımlanması ve dağıtılmasıyla ilgili hususlar, MEB Ders Kitapları Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Söz konusu yönetmelikte [5], kitaplarda aranacak nitelikler şöyle sıralanmıştır:

  1. a.   Kitaplar, ders programlarına uygun olarak hazırlanır.
  2. b.  Kitaplarda, konular sistemli bir şekilde işlenir.
  3. c.   Kitaplardaki konular, öğretime yardımcı unsurlarla beslenerek daha anlamlı hâle getirilir.
  4. d.  Kitaplar, estetik bakımından yeterli ve göz sağlığına uygun olur.

Ayrıca, kitapların hazırlanması ve incelenmesi ile ilgili esas ve usullerin MEB Talim ve Terbiye Kurulunca belirlenerek Tebliğler Dergisinde yayımlanması [6] öngörülmüştür. Konu hakkındaki düzenleme “ Kitapların Hazırlanması ve İncelenmesi ile İlgili Esas ve Usuller “ [7] ile düzenlenmiştir. Buna göre, kitapların incelenmesi “ ön inceleme “ ve  “ esas inceleme “ olmak üzere iki aşamada yapılmaktadır.

Özellikle her öğretim yılı sonu ve bir sonraki öğretim yılı başında, eğitim kurumlarında okutulacak ders kitaplarının seçimi, kamuoyunu günlerce meşgul etmektedir. Ders kitaplarının seçimi hakkındaki, “ ilkokullarda, aynı sınıflarda görevli şube öğretmenleri, diğer okullarda ise zümre öğretmenleri tarafından, bu okulların okul – aile birliğinden de bir temsilcinin katılması ile en kıdemli şube veya zümre öğretmeninin başkanlığında, Tebliğler Dergisinde yer alan kitaplar arasından, varsa kitap örnekleri de incelenerek yapılır. Kitap seçiminde; kitabın fiyatı, baskı yılı, baskı ve cilt kalitesi ile önceki yılda aynı sınıf veya dönemler için seçilip seçilmediği gibi hususlar dikkate alınır. Seçilen kitapların seçilme sebebi için gerekçeli bir rapor hazırlanır ve okul müdürlüğüne teslim edilir. Kitap seçimi ile ilgili raporlar, her yıl Bakanlık veya İlköğretim müfettişleri tarafından incelenir “ [8] hükmü, 1997 – 1998 öğretim yılından itibaren uygulanmak üzere değiştirilmiş, yapılan değişiklikle kitap seçimi öğrenci velilerine bırakılmıştır [9]. Değişikliğin gerekçesi, İlköğretim Genel Müdürlüğünce uygulanan, kimsenin etkisi altında kalmadan öğrenci ve velinin istediği kitap ve ünite dergisini alma ve kullanma projesinin olumlu sonuçlar vermesine dayandırılmıştı [10]. Öğrenci ve velinin ders kitabı seçimi, 1996 – 1997 öğretim yılında isteğe bağlı/kısmen uygulanmıştır. MEB Ders Kitapları Yönetmeliğinin “ Kitapların Seçimi “ başlıklı 23’üncü maddesi hükmü, “ Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında okutulacak ders kitaplarının seçiminde aşağıdaki yol izlenir.

a) Kurulca kabul edilen ders kitaplarının yayımlandığı Tebliğler Dergisinin her öğretmen tarafından incelenmesi okul yönetimince sağlanır.

b) İlköğretim ve ortaöğretim kurumlarında okutulacak ders kitapları, ilgili sınıf ve branş öğretmeni tarafından seçilir.

Sınıf öğretmeni ve branş öğretmeni, seçtikleri kitapların seçme gerekçeleri konusunda zümre öğretmenler kuruluna bilgi verirler. Bu toplantıya okul – aile birliği başkanı ya da uygun göreceği üyelerin katılması sağlanır.

Sınıf ve branş öğretmeni, seçtiği kitap listesini gereği için okul müdürüne sunar.

c) Okul yönetimleri, Talim ve Terbiye Kurulunca kabul edilen ders kitapları çeşitlerinin okul ve sınıf kitaplıklarında bulundurulmasına özen gösterirler “ [11] biçiminde değiştirilmiştir. Böylece, ders kitaplarının seçiminde 1995 – 1996 öğretim yılından beri uygulanan yönteme ( yol ) dönülmüştür.

Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık ( 2001 – 2005 ) Kalkınma Plânında [12] “ Amaçlar, İlkeler ve Politikalar “ başlığı altında “…Eğitimde yeni teknolojilerin kullanılması ve yaygınlaştırılmasında yeterli gelişme sağlanamamıştır. İlköğretimden başlamak üzere eğitimin her kademesinde bilgisayarlı eğitime geçilmesi, her okul İnternet erişiminin sağlanması ve müfredat programlarının yazılım programları olarak üretilmesi önem taşımaktadır [13]. Eğitimin her kademesinde teknolojinin sağladığı imkânlardan özellikle bilgisayar teknolojisinden azamî ölçüde yararlanılacak, uzaktan eğitim ve ileri teknolojileri kullanan yeni eğitim yöntemleri uygulamaya konulacaktır [14]. Eğitim imkânlarının sunulmasında geleneksel yöntemlerle sınırlı kalınmayarak, bilgi ve iletişim teknolojilerinin etkin kullanımı yoluyla daha geniş hedef kitlelere eğitim götürecek programlar geliştirilecek, uzaktan eğitim uygulama ve imkânları yaygınlaştırılacaktır. İlköğretimden itibaren eğitim süreci içerisinde öğretmen ve öğrencilere teknoloji kültürü kazandırılmasına yönelik programlar geliştirilecektir [15] stratejileri öngörülmüştür.

Kalkınma plânları kamu kesimi için emredici, özel kesim için teşvik edici ve yönlendirici yaptırım gücüne sahiptir. Millî Eğitim Bakanlığı, “Anayasa, 430 sayılı Tevhide-i Tedrisat Kanunu, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu ile kalkınma plan ve programları doğrultusunda Millî Eğitim hizmetlerini yürütmek üzere “ [16] kurulmuştur. Millî Eğitim Bakanı “ Bakanlık hizmetlerini mevzuata, hükümetin genel siyasetine, kalkınma planlarına ve yıllık programlara uygun olarak yürütmekle ve Bakanlığın faaliyet alanına giren konularda diğer bakanlıklarla ve kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamakla görevlidir “ [17]. Eğitim–öğretim programının uygulanmasında/ders kitaplarının kullanılmasında ortaya çıkan sorunlar, alan araştırmasıyla tespit edilmelidir. Eğitimi etkileyen öğretmen, yönetici ve müfettişler ile eğitimden etkilenen öğrenci ve velilerin program/ ders kitapları hakkındaki fikir, görüş ve tutumlarından kaynaklanan sorunlar bilinmediği sürece programı meydana getiren öğelerin (amaç, muhteva, yöntem ve teknikler,  araç- gereçler, ölçme – değerlendirme ) ve ders kitaplarının birey ve toplumun ihtiyaçlarını karşılama derecesi ortaya konulamaz. Programın uygulanmasından/ders kitaplarının kullanılmasından doğan sorunlar bilinmeli ki çözüm yolları araştırılabilsin.

Türkiye’deki il ve ilçeler; MEB Yönetici Atama, Değerlendirme, Görevde Yükselme ve Yer Değiştirme Yönetmeliği [18] nin 8’inci maddesindeki “ ekonomik ve sosyal yönden gelişmişlik durumları, coğrafî koşulları ve hizmet gerekleri dikkate alınarak Bakanlıkça dört sınıfa ayrılmak suretiyle belirlenir “ hükmüne göre dört sınıfa ayrılmıştır. Buna göre, eğitimi etkileyen ve eğitimden etkilenen sosyal ve doğal çevre; eğitim – öğretimde anlama, kavrama, uygulama ve değerlendirme farklılıklarının olduğu, sistemi meydana getiren ögelerdeki farklılıkların farklı sonuçlar doğuracağı öngörülmüştür.

Ders kitapları hakkında yukarıda sıralanan konular dikkate alındığında; eğitimi etkileyen ve eğitimden etkilenen, ders kitaplarının seçiminden sorumlu öğretmenlerin görüş ve eğilimlerini ortaya koyacak ve ders kitaplarının niteliklerinin geliştirilmesi hakkında yapılacak çalışmalara zemin oluşturacak “ İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Niteliklerinin Değerlendirilmesi “ araştırmasının önemi kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Kaldı ki bu güne kadar böyle bir bilimsel çalışmanın yapılmamış olması da dikkate değerdir.

 

3. Problem Cümlesi

İlköğretim okullarında eğitim aracı olarak kullanılan sosyal bilgiler ders kitaplarının niteliklerine ilişkin 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ile 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler dersini okutan (sosyal bilgiler, tarih, coğrafya) öğretmenlerin görüşleri arasında anlamlı (manidar) fark var mıdır?

 

4. Alt Problemler

1. İlköğretim okullarında eğitim aracı olarak kullanılan sosyal bilgiler ders kitaplarının niteliklerinden konuların işlenişine ilişkin grupların görüşleri arasında anlamlı fark var mıdır?

2. İlköğretim okullarında eğitim aracı olarak kullanılan sosyal bilgiler ders kitaplarının niteliklerinden dil özellikleri ve imlâ kurallarına ilişkin grupların görüşleri arasında anlamlı fark var mıdır?

3. İlköğretim okullarında eğitim aracı olarak kullanılan sosyal bilgiler ders kitaplarının niteliklerinden görsel düzene ilişkin grupların görüşleri arasında anlamlı fark var mıdır?

4. İlköğretim okullarında eğitim aracı olarak kullanılan sosyal bilgiler ders kitaplarının niteliklerinden hazırlık ve değerlendirme çalışmalarına ilişkin grupların görüşleri arasında anlamlı fark var mıdır?

 

5. Denenceler

1. İlköğretim okullarında eğitim aracı olarak kullanılan sosyal bilgiler ders kitaplarının niteliklerinden konuların işlenişine ilişkin grupların görüşleri arasında anlamlı fark vardır.

2. İlköğretim okullarında eğitim aracı olarak kullanılan sosyal bilgiler ders kitaplarının niteliklerinden dil özellikleri ve imlâ kurallarına ilişkin grupların görüşleri arasında anlamlı fark vardır.

3. İlköğretim okullarında eğitim aracı olarak kullanılan sosyal bilgiler ders kitaplarının niteliklerinden görsel düzene ilişkin grupların görüşleri arasında anlamlı fark vardır.

4. İlköğretim okullarında eğitim aracı olarak kullanılan sosyal bilgiler ders kitaplarının niteliklerinden hazırlık ve değerlendirme çalışmalarına ilişkin grupların görüşleri arasında anlamlı fark vardır.

 

6. Varsayımlar

Bu araştırmada aşağıda sıralanan varsayımlar kabul edilmiştir.

1.Literatür tarama suretiyle elde edilen bilgiler doğrudur.

2.Bilgi toplama aracı olarak kullanılan anketin, araştırma için yeterli bilgi verebileceği hakkında sınıf ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri geçerli ve güvenilirdir.

3. Kaynaklardan elde edilen bilgiler, araştırmacının görüşünü açıklayacak nitelikte ve güvenilirdir.

4. İlköğretim okulu 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ile sosyal bilgiler dersini okutan ( sosyal bilgiler, tarih, coğrafya ) öğretmenler, ankete doğru ve samimi cevap vermişlerdir.

 

7. Sınırlılıklar

1. Bu araştırmada, ilköğretim okullarında eğitim aracı olarak kullanılan Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Niteliklerinin Değerlendirilmesi ele alınmıştır. İlköğretim Genel Müdürlüğüne bağlı resmî ilköğretim okulları araştırma kapsamına alınmıştır.

2. Bu araştırmanın evrenini, Türkiye genelinde 2001 – 2002 öğretim yılında eğitim öğretime açık bulunan MEB İlköğretim Genel Müdürlüğüne bağlı  40 045 ( 8 918 şehir + 31 127 köy ) ilköğretim okulunda görevli 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ile 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmenleri oluşturmaktadır.

Random yöntemi ile belirlenen Bilecik, Bingöl, Çankırı, Hakkâri, Kırklareli, Bayburt, Ardahan, Yalova, Kilis ve Osmaniye il merkezleri ile bu illere bağlı ilçe merkezlerinde, 2001 – 2002 öğretim yılında eğitim – öğretime açık bulunan 348 ilköğretim okulunda görevli 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ile 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler ( sosyal bilgiler, tarih, coğrafya ) öğretmenleri örneklem alınmıştır.

3. Araştırma, ilköğretim okulu 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ile 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmenlerinin; İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Niteliklerinden “ konuların işlenişi, dil özellikleri ve imlâ kuralları, görsel düzen, hazırlık ve değerlendirme çalışmaları “ kriterlerine ilişkin görüşleri ile sınırlı tutulmuştur.

4. Araştırma için, literatür tarama ve alan araştırması yeterli görülmüştür.

 

8. Tanımlar

İlköğretim: Kadın ve erkek bütün Türk vatandaşlarının “ millî gayelere uygun olarak bedenî, zihnî ve ahlâkî gelişmelerine ve yetişmelerine hizmet eden temel eğitim ve öğretimdir “. [19]

İlköğretim Okulu: Sekiz yıllık ilköğrenim veren gündüzlü millî eğitim ve öğretim kurumudur.

Sınıf Öğretmeni: Alanı sınıf öğretmenliği olup ilköğretim okullarında 1 – 5’inci sınıfları okutan öğretmen.

Sosyal Bilgiler Öğretmeni: Alanı sosyal bilgiler, tarih ve coğrafya öğretmenliği olup ilköğretim okullarında 6 – 8’inci sınıflarda ( Sosyal Bilgiler, Türkiye Cumhuriyeti İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük, Vatandaşlık ve İnsan Hakları Eğitimi ) derslerini okutan öğretmen.

Eğitim Aracı: Eğitim – öğretim faaliyetlerini etkili ve verimli kılmak amacıyla öğretmen ve öğrencilerin yararlanmaları için hazırlanan yazılı ve basılı, görsel ve işitsel araçlardan her biri.

Ders Kitabı: Konuları öğretim programları doğrultusunda hazırlanmış, öğrenim amacı ile her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında kullanılan basılı eserlerden her biri.

Nitelik: Bir nesne ya da birimi ötekilerden ayıran tür ya da yapı özelliklerinden her biri.

 

9. Araştırma Yöntemi

Bu bölümde; araştırmanın sorunu, araştırmanın evreni, örneklem durumu, bilgi toplama aracı, bilgi toplama aracının uygulanması ve verilerin istatistikî analizi konuları açıklanmıştır.

 

9.1. Araştırma Sorunu

Bu araştırmayla 2001 – 2002 öğretim yılında eğitim – öğretime açık bulunan 40 045 ilköğretim okulunda eğitim aracı olarak kullanılan Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Niteliklerine ilişkin 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ile 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri belirlenecektir. Görüşler arasındaki farklar tespit edilecek ve bazı genellemelere gidilecektir.

Araştırma sorunu, konuyla ilgili literatürün taranması ve alan araştırması olarak değerlendirilmiş “ İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Niteliklerinin Değerlendirilmesi “ adıyla belirlenmiştir.

 

9.2. Evren ve Örneklem

Bu araştırmanın evrenini, Türkiye genelinde 2001 – 2002 öğretim yılında eğitim öğretime açık bulunan MEB İlköğretim Genel Müdürlüğüne bağlı  40 045 ( 8 918 şehir + 31 127 köy ) ilköğretim okulunda görevli 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ile 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmenleri oluşturmaktadır.

Random yöntemi ile belirlenen Bilecik, Bingöl, Çankırı, Hakkâri, Kırklareli, Bayburt, Ardahan, Yalova, Kilis ve Osmaniye il merkezleri ile bu illere bağlı ilçe merkezlerinde, 2000 – 2001 öğretim yılında eğitim – öğretime açık bulunan 348 ilköğretim okulunda görevli 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ile 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler (sosyal bilgiler, tarih, coğrafya) öğretmenleri örneklem alınmıştır.

 

9.3. Bilgi Toplama Aracı

Bu araştırmada kullanılacak bilgileri toplamak üzere, MEB Ders Kitapları Yönetmeliğinde yer alan “ Kitaplarda Aranacak Nitelikler “ ile Kitapların Hazırlanması ve İncelenmesi ile İlgili Esas ve Usuller [20] esas alınarak ilköğretim okullarında görevli 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ( A ) ile 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmenlerine  ( B ) uygulanmak üzere iki anket hazırlanmıştır.

Hazırlanan anket taslakları, ankette yer alan soruların alan kapsama yeterliği, kullanılan kavramların ve soru biçimlerinin anlaşılabilirliği bakımından, 20       Nisan – 12 Mayıs 2000 tarihleri arasında Kastamonu il merkezinde eğitim–öğretime açık bulunan ilköğretim okullarında  (Abdülhakhamit, Ali Fuat Darende, Atabey, Atatürk, Candaroğulları, Ceritoğlu, Cumhuriyet, Darende, Esentepe, Gazipaşa, Hisarardı, İsfendiyarbey, Kırkçeşme, Mehmet Akif Ersoyi Merkez, Sepetçioğlu, Şehit Şerife Bacı, Vali Aydın Arslan, Yıldırım Bayezit, 23 Ağustos) görevli sınıf ( 65 kişi ) ve sosyal bilgiler ( 22 kişi ) öğretmenlerinden oluşan gruplara uygulanıp denenmiştir ( ön test ).

Soruların alan kapsama yeterliği, kullanılan kavramların ve soru biçimlerinin anlaşılabilirliği bakımından sınandıktan sonra, gerekli düzeltmeler yapılarak ankete son şekli verilmiştir.

 A Anket Formu ( ilköğretim okulu 4 ve 5’inci sınıf öğretmeni ) ile B Anket Formu ( ilköğretim okulu 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmeni )  46 seçenekli ve 1 açık uçlu olmak üzere 47 soruluk iki bölümden meydana gelmektedir.

A Anket Formunun birinci bölümünde; ilköğretim okulunda görevli 4 ve 5’inci sınıf öğretmenlerinin görev, meslekî kıdem, en son mezun olunan eğitim kurumu, branş ve hizmet içi eğitim durumunu belirleyen 6     ( altı ) soru sorulmuştur.

B Anket Formunun bölümünde; ilköğretim okulunda görevli 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmenlerinin görev, meslekî kıdem, en son mezun olunan eğitim kurumu, branş ve hizmet içi eğitim durumunu belirleyen 5 ( beş ) soru sorulmuştur.

A Anket Formunun ikinci bölümde; İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Niteliklerine ilişkin 42 ( kırk iki ) soru sorulmuştur. Bu bölümdeki 40 ( kırk ) soruya ( 8 – 47’nci sorular ) verilen cevapların Hiç, Az, Orta, Çok, Tam derecelerine göre 5 ( beş ) kategoride, 7 ve 48’nci soruya verilen cevapların konu başlıkları altında toplanarak değerlendirilmesi öngörülmüştür.

B Anket Formunun ikinci bölümde; İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Niteliklerine ilişkin 42 ( kırk iki ) soru sorulmuştur. Bu bölümdeki 40 ( kırk ) soruya ( 7–46’ncı sorular ) verilen cevapların Hiç, Az, Orta, Çok, Tam derecelerine göre 5 ( beş ) kategoride, 6 ve 47’nci soruya verilen cevapların konu başlıkları altında toplanarak değerlendirilmesi öngörülmüştür.

Araştırma Anket Formları, MEB Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığının 10 il valiliğine gönderdiği 04.01.2002 tarih ve 60 sayılı yazısı gereğince araştırma örneklemine giren ilköğretim okullarındaki deneklere uygulanmıştır. Uygulanan anket formları 15.02.2002 günü EARGED Araştırma Şubesi Müdürlüğünden teslim alınmıştır.

 

9. 4. Verilerin İstatistikî Analizi

Toplanan Anket Cevap Formları, araştırmanın amaçlarına uygun olarak anket soruları için yan dağılımlar ( cevap kategorilerine göre frekans ve yüzde sayımları ) alınarak değerlendirilmiştir.

İkinci bölümde yer alan ( 8 – 47 ve 7 – 46’ncı ) sorulara verilen cevaplardan elde edilen verilerin çözümlenmesinde ağırlıklı aritmetik ortalama ile statü grupları arasındaki manidarlığın bulunması için kay – kare ( x2 ) testi kullanılmıştır.

İlköğretim okullarında görevli 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ile 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri ( beklentileri ) ve bu görüşleri değerlendirmeleri arasında bir ilişki ( manidarlık / anlamlılık ) olup olmadığını sınamak için kay – kare ( x2 ) testi kullanılmıştır.

Sorulara verilen cevapların hangi derecede ( düzeyde ) beklenildiğini ve benimsendiğini belirlemek amacıyla ağırlıklı aritmetik ortalama itibariyle 1.00 – 1.79 arasındaki beklentiler “ Hiç “, 1.80 – 2.50 arasındaki beklentiler “ Az “, 2.60 – 3.39 arasındaki beklentiler “ Orta “, 3.40 – 4.19 arasındaki beklentiler “ Çok “, 4.20 – 5.00 arasındaki beklentiler “ Tam “ derecede grubun beklentileri ya da karşı tarafın beklentisinin benimsenmesi olarak tanımlanmış; böylece elde edilen sonuçlar belirlenen sınırlar içinde değerlendirilerek yorumlanmıştır.

 İKİNCİ BÖLÜM

Sonuç ve Teklifler

 

Araştırma bilgi toplama aracını ( Anket Formu ) doldurarak araştırmaya, Bilecik, Bingöl, Çankırı, Hakkâri, Kırklareli, Bayburt, Ardahan, Yalova, Kilis ve Osmaniye illerinde görevli 1115 sınıf öğretmeni ve 527 sosyal bilgiler öğretmeni olmak üzere toplam 1642 öğretmen katılmıştır.

Bilecik, Bingöl, Çankırı, Hakkâri, Kırklareli, Bayburt, Ardahan, Yalova, Kilis ve Osmaniye il merkezleri ile bu illere bağlı ilçe merkezlerinde, 2000 – 2001 öğretim yılında eğitim – öğretime açık bulunan 348 ilköğretim okulunda eğitim aracı olarak okutulan / kullanılan İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Niteliklerinin Değerlendirilmesini, sınıf ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşlerine dayanarak inceleyen bu araştırmanın sonuçları ve araştırmanın amaçlarına göre getirilen teklifler aşağıda sıralanmıştır.

540 öğretmen, İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Nitelikleri hakkındaki açık uçlu soruya cevap vermiştir. Verilen cevaplar, muhteva (içerik), öğretime yardımcı unsurlar, hazırlık ve değerlendirme çalışmaları, sözlük başlıkları altında gruplandırılmıştır. Bunlardan muhteva, öğretime yardımcı unsurlar, hazırlık ve değerlendirme çalışmalarına ait bulguları gösteren tablolar örnek olarak verilmiştir (bk. Tablo 11, 21, 31, 41, 43 ).

 

A. SONUÇLAR

Deneklerin Kişisel Bilgileri

1. Bilgi toplama aracını ( Anket Formu ) doldurarak araştırmaya; Bilecik, Bingöl, Çankırı, Hakkâri, Kırklareli, Bayburt, Ardahan, Yalova, Kilis ve Osmaniye illerinde görevli 1115 sınıf öğretmeni ve 527 sosyal bilgiler öğretmeni olmak üzere toplam 1642 öğretmen ( denek ) katılmıştır.

Bunlardan 578’i ( % 35.20 ) 4’üncü sınıf öğretmeni, 537’si ( % 32.70 ) 5’inci sınıf öğretmeni, 233’ü  % 14.19 ) 6’ncı sınıf sosyal bilgiler öğretmeni, 215’i ( % 13.09 ) 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmeni, 78’i ( % 4.75 ) 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmenidir.

2. 578  4’üncü sınıf öğretmeninden 160’ı ( % 27.68 ) 0-5, 85’i ( % 14.70 ) 6-10, 60’ı ( % 10.38 ) 11-15, 59’u ( % 10.20 ) 16-20 ve 214’ü ( % 37.02 ) 21 yıl ve daha fazla;

537 5’nci sınıf öğretmeninden 140’ı ( % 26.07 ) 0-5, 70’i ( % 13.03 ) 6-10, 68’i ( % 12.66 ) 11-15, 44’ü ( % 8.19 ) 16-20 ve 215’i ( % 40.3 ) 21yıl ve daha fazla;

272 6’ncı sınıf sosyal bilgiler öğretmeninden 127’si ( % 46.69 ) 0-5, 75’i ( % 27.57 ) 6-10, 22’si ( % 8.08 ) 11-15, 17’si ( % 6.25 ) 16-20 ve 31’i ( % 11.39 ) 21 yıl ve daha fazla;

255 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmeninden 107’si ( % 41.96 ) 0-5, 77’si ( % 30.19 ) 6-10, 20’si ( % 7.84 ) 11-15, 16’sı ( % 6.27 ) 16-20 ve 35’i ( % 12.72 ) 21 yıl ve daha fazla meslekî kıdeme sahiptir.

1642 öğretmenden 534’ü ( % 32.52 ) 0-5, 513’ü ( % 31.24 ) 6-20 ve 495’i ( % 30.14 ) 21 yıl ve daha fazla meslekî kıdeme sahiptir.

3. 578 4’üncü sınıf öğretmeninden 4’ü ( % 0.69 ) ortaöğretim kurumu, 295’i ( % 51.03 ) ön lisans, 2’si  ( % 0.34 ) üç yıllık eğitim enstitüsü, 272’si ( % 47.05 ) lisans ve 5’i (% 0.85) lisansüstü;

537 5’inci sınıf öğretmeninden 3’ü ( % 0.55 ) ortaöğretim kurumu, 273’ü ( % 50.83 ) ön lisans, 4’ü ( % 0.74 ) üç yıllık eğitim enstitüsü, 253’ü ( % 47.11 ) lisans ve 4’ü ( % 0.74 ) lisansüstü;

272 6’ncı sınıf sosyal bilgiler öğretmeninden 23’ü ( % 8.45 ) üç yıllık eğitim enstitüsü, 244’ü ( % 89.70 ) lisans ve 5’i ( % 1.83 ) lisansüstü;

255 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmeninden 22’si ( % 8.67 ) üç yıllık eğitim enstitüsü, 228’i ( % 89.41 ) lisans ve 5’i ( % 1.96 ) lisansüstü eğitim mezunudur.

1642 öğretmenden 7’si ( % 0.42 ) ortaöğretim kurumu, 568’i ( % 34.59 ) ön lisans, 51’i ( % 3.10 ) üç yıllık eğitim enstitüsü, 997’si ( % 60.71 ) lisans ve 19’u ( % 1.15 ) lisansüstü eğitim mezunudur ( Tablo 3 ).

İlköğretim kurumlarında istihdam edilen öğretmenlerin mesleğe girişte lisans eğitimi mezunu oldukları dikkate alındığında, ilköğretim kurumları öğretmenlerinin tamamının en az lisans eğitimi mezunu olmaları beklenir.

4. 578 4’üncü sınıf öğretmeninden 491’i ( % 84.94 ) sınıf öğretmenliği, 2’si ( % 0.51 ) sosyal bilgiler, 10’u ( % 1.73 ) tarih, 3’ü ( % 0.51 ) coğrafya, 7’si ( % 1.21 ) Türkçe / türk dili ve edebiyatı, 1’i ( % 0.17 ) eğitim yönetimi teftişi ve plânlaması ve 44’ü (% 7.61) diğer;

537 5’inci sınıf öğretmeninden 484’ü ( % 90.13 ) sınıf öğretmenliği, 3’ü      ( % 0.55 ) sosyal bilgiler, 9’u   ( % 1.67 ) tarih, 1’i ( % 0.18 ) coğrafya, 3’ü (% 0.55) Türkçe / türk dili ve edebiyatı, 13’ü ( % 2.42 ) fen bilgisi ( fizik, kimya, biyoloji ), 1’i ( % 0.18 9 din kültürü ve ahlâk bilgisi ve 23’ü ( 5 7.61 9 diğer;  272 6’ncı sınıf sosyal bilgiler öğretmeninden 60’ı ( % 22.05 ) sosyal bilgiler, 142’si     ( % 52.20 ) tarih ve 70’i ( % 25.73 ) coğrafya, 255 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmeninden 53’ü ( % 20.78 ) sosyal bilgiler, 128’i ( % 50.19 ) tarih ve 74’ü       ( % 29.01 ) coğrafya branşına sahiptir.

1642 öğretmenden 975’i ( % 59.37 ) sınıf öğretmenliği, 119’u ( % 7.24 ) sosyal bilgiler, 289’u ( % 17.60 ) tarih, 148’i ( % 9.01 ) coğrafya, 10’u ( % 0.60 ) Türkçe / türk dili ve edebiyatı, 32’ si ( % 1.94 ) fen bilgisi ( fizik, kimya, biyoloji ), 1’i ( % 0.06 ) din kültürü ve ahlâk bilgisi. 1’i ( % 0.06 ) eğitim yönetimi teftişi ve plânlaması ve 67’si ( % 4.08 ) diğer branşlara sahiptir.

5. 1642 öğretmenden 56’sı ( % 3.41 ) 1, 13’ü ( % 0.79 ) 2 ve 6’sı ( % 0.36 9 3 ve daha fazla sayıda “ Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Niteliklerinin Değerlendirilmesi ve Geliştirilmesi” konusunda hizmet içi eğitim kurs veya seminerine katılmış olmasına karşılık 1567’si ( % 95.43 ) hiç katılmamıştır.

Bu durum, Türk Millî Eğitiminin genel amaç ve temel ilkelerinde öngörülen eğitim ve yönetim anlayışı ile bağdaşmamaktadır. Öğretmenlerin hizmet içi eğitim ihtiyacının karşılanması beklenir.

6. Millî Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları Yönetmeliği’nin 23’üncü maddesine göre 2001-2002 öğretim yılında okutmak üzere;

578 4’üncü sınıf öğretmeninden 481’i ( % 83.21 ) MEB Devlet Kitapları, 29’u ( % 5.01 ) Ders Kitapları A.Ş., 23’ü ( % 3.97 ) Doğan Yayıncılık, 9’u 8 % 1.55 ) Tutibay Yayınları, 31’i ( % 5.36 ) Özgün Matbaacılık ve 5’i ( % 0.86 ) Üner Yayınları,

537 5’inci sınıf öğretmeninden 455’i ( % 84.72 ) MEB Ders Kitapları, 24’ü ( % 4.46 ) Ders Kitapları A.Ş., 26’sı ( % 4.84 ) Doğan Yayıncılık, 10’u ( % 1.86 ) Tutibay Yayınları, 1’i ( % 0.18 ) Özgün Matbaacılık, 15’i ( % 2.79 9 Üner Yayınları ve 6’sı ( % 1.11 ) Serhat Yayınları,

269 6’ncı sınıf sosyal bilgiler öğretmeninden 222’si ( % 82.52 ) MEB Ders Kitapları, 11’i ( % 4.08 ) Ders Kitapları A.Ş., 31’i ( % 15.52 ) Doğan Yayıncılık ve 5’i ( % 1.11 ) Okyay Yayıncılık,

252 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmeninden 211’i ( % 83.73 ) MEB Ders Kitapları, 11’i ( % 4.36 ) Ders Kitapları A.Ş., 26’sı ( % 10.31 ) Doğan Yayıncılık  ve 4’ü ( % 1.58 ) Cemre Yayıncılık tarafından yayımlanan sosyal bilgiler ders kitaplarını seçmiştir.

1636 öğretmenden 1369’u (% 83.67) MEB Devlet Kitapları, 75’i (% 4.58) Ders Kitapları A.Ş., 106’sı (% 6.47) Doğan Yayıncılık, 19’u (% 1.16) Tutibay Yayınları, 32’si (% 1.95) Özgün Matbaacılık, 20’si (% 1.22) Üner Yayınları, 6’sı (% 0.36) Serhat Yayınları, 5’i (% 0.30) Okyay Yayıncılık ve 4’ü (% 0.24) Cemre Yayıncılık tarafından yayımlanan sosyal bilgiler ders kitaplarını 2001-2002 öğretim yılında okutmak üzere seçtiği anlaşılmaktadır.

Buna göre; bu araştırmanın bulgu ve yorumları ile sonuç ve teklifleri % 83.67 oranında MEB Devlet Kitapları, % 4.58 oranında Ders Kitapları A.Ş., % 6.47 oranında Doğan Yayıncılık, % 1.16 oranında Tutibay Yayınları, % 1.95 oranında Özgün Matbaacılık, % 1.22 oranında Üner Yayınları, % 0.36 oranında Serhat Yayınları, % 0.30 oranında Okyay Yayıncılık ve % 0.24 oranında Cemre Yayıncılık tarafından yayımlanan sosyal bilgiler ders kitaplarının niteliklerine yöneliktir.

 

Araştırmanın amaçları

A. Sosyal bilgiler ders kitaplarının kullanımında karşılaşılan güçlükleri ve aksayan yönleri, ders kitaplarının nitelikleri bakımından şimdiki durumu ile belirlemek

Ders Kitaplarının Nitelikleri

  1. A.    Konuların İşlenişi Bakımından

1. Deneklerin; “Konular, Türk Millî Eğitiminin genel amaçları ve temel ilkeleri ile ilköğretim okulunun amaçlarına ne derecede uygundur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 42.36 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların, Türk Millî Eğitiminin genel amaçları ve temel ilkeleri ile ilköğretim okulunun amaçlarına  “ Çok “ derecede uygun olduğu görüşündedirler.

2. Deneklerin; “Konular, Sosyal Bilgiler Öğretim Programında öğrencilere kazandırılmak üzere belirlenen bilgi, beceri, tutum, tavır, davranış ve iş alışkanlıklarının tamamını ne derecede kapsamaktadır? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 51.872 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Deneklerden sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların Sosyal Bilgiler Öğretim Programında öğrencilere kazandırılmak üzere belirlenen bilgi, beceri, tutum, tavır, davranış ve iş alışkanlıklarının tamamını “ Çok “ derecede kapsadığı, sosyal bilgiler öğretmenleri ise “ Orta “ derecede kapsadığı görüşündedirler.

3. Deneklerin; “ Ünite/konularda, Atatürkçülükle ilgili konulara ne derecede yer verilmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 126.974 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Deneklerden 5’nci sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında ünite/konularda Atatürkçülükle ilgili konulara “ Tam “ derecede yer verildiği, diğer statü grupları ise “ Çok “ derecede yer verildiği görüşündedirler.

4. Deneklerin; “ Konular, sosyal bilgiler dersinin okuttuğunuz sınıf için belirlenen özel (ünite) amaçlarına ne derecede uygun işlenmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 44.51 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların, sosyal bilgiler dersinin okutulduğu sınıf için belirlenen özel (ünite) amaçlarına “ Çok “ derecede uygun işlendiği görüşündedirler.

5. Deneklerin; “ Ünitelerin dağılımında hacim ( % oranı ) bakımından ne derecede uygun bir denge kurulmuştur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 77.796 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir ( bk. Tablo 11 ).

 

TABLO 11: ÜNİTELERİN DAĞILIMINDA HACİM BAKIMINDAN UYGUN BİR DENGE KURULMA DERECESİ SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA VE CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

HİÇ

( 1 )

 

AZ

( 2 )

 

ORTA

( 3 )

 

ÇOK

( 4 )

 

TAM

( 5 )

 

TOPLAM

 

Ağırlıklı Aritmetik Ortalama

4. SINIF ÖĞRETMENİ

F

6

62

248

153

96

565

3.47

%

1.06

10.97

43.89

27.07

16.99

100

5. SINIF ÖĞRETMENİ

F

6

74

213

126

100

519

3.46

%

1.15

14.25

41.04

24.27

19.26

100

6. SINIF SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENİ

F

12

70

109

52

27

270

3.04

%

4.44

25.92

40.37

19.25

10

100

7. SINIF SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENİ

F

11

63

104

52

24

254

3.05

%

4.33

24.80

40.94

20.47

9.44

100

TÜM

GRUP

F

35

269

674

383

247

1608

3.33

%

2.17

16.72

41.91

23.81

15.36

100

 

Deneklerden sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında ünitelerin dağılımında hacim bakımından “ Çok “ derecede uygun bir denge kurulduğu, sosyal bilgiler öğretmenleri ise “ Orta “ derecede uygun bir denge kurulduğu görüşündedirler.

6. Deneklerin; “ Kişi ve kuruluşları yıpratıcı unsurlara yer verilmez ilkesine ne derecede uyulmuştur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olmadığı ( H= 11.71 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında kişi ve kuruluşları yıpratıcı unsurlara yer verilmez ilkesine “ Tam “ derecede uyulduğu görüşündedirler.

7. Deneklerin; “ Konular sosyal, kültürel ve ekonomik bütünlük içinde, öğrencinin günlük yaşantısında yararlanabileceği şekilde ne derecede işlenmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 60.366 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Deneklerden 4’üncü sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların sosyal, kültürel ve ekonomik bütünlük içinde, öğrencilerin günlük yaşantısında yararlanabileceği şekilde “ Çok “ derecede işlendiği, diğer statü grupları ise “ Orta “ derecede işlendiği görüşündedirler.

8. Deneklerin; “ Konuların işlenişinde yakından uzağa, basitten karmaşığa, kolaydan zora, somuttan soyuta giden yöntemlere ne derecede yer verilmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 105.252 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Deneklerden sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların işlenişinde yakından uzağa, basitten karmaşığa, kolaydan zora, somuttan soyuta giden yöntemlere “ Çok “ derecede yer verildiği, sosyal bilgiler öğretmenleri ise “ Orta “ derecede yer verildiği görüşündedirler.

9. Deneklerin; “ Konuların işlenişinde öğrencilerin daha önce kazandığı bilgi, beceri, tutum, tavır ve davranışlar ne derecede dikkate alınmıştır? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 84.31 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Deneklerden 4’üncü sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların işlenişinde öğrencilerin daha önce kazandığı bilgi, beceri, tutum, tavır ve davranışların “ Çok” derecede dikkate alındığı, diğer statü grupları ise “ Orta “ derecede dikkate alındığı görüşündedirler.

10. Deneklerin; “ İşlenen konuların, aynı sınıfta okutulan diğer derslerle ilişkisi ne derecede göz önünde bulundurulmuştur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 77.867 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların, aynı sınıfta okutulan diğer derslerle ilişkisinin “ Orta “ derecede göz önünde bulundurulduğu görüşündedirler.

11. Deneklerin; “ Konular, öğrenci seviyesine ne derecede uygun olarak işlenmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olmadığı ( H= 13.438 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Deneklerden 4’üncü sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların, öğrenci seviyesine “ Çok “ derecede uygun işlendiği , diğer statü grupları ise “ Orta “ derecede uygun işlendiği görüşündedirler.

12. Deneklerin; “ Gereksiz bilgiye ve ayrıntıya yer verilmez ilkesine ne derecede uyulmuştur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 25.137 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında gereksiz bilgiye ve fazla ayrıntıya yer verilmez ilkesine “ Orta “ derecede uyulduğu görüşündedirler.

13. Deneklerin; “Konular, öğrenciyi daha çok öğrenmeye, incelemeye, başka kaynaklara başvurmaya teşvik edecek şekilde ne derecede işlenmiştir?” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 41.839 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların, öğrenciyi daha çok öğrenmeye, incelemeye, başka kaynaklara başvurmaya teşvik edecek şekilde “ Orta “ derecede işlendiği görüşündedirler.

14. Deneklerin; “ Konular öğrencileri muhakeme etmeye, bağımsız ve yaratıcı düşünmeye, kıyaslamaya, edinilen bilgilerden hareketle sonuçlar çıkartmaya yöneltecek şekilde ne derecede işlenmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 41.524 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların, öğrencileri muhakeme etmeye, bağımsız ve yaratıcı düşünmeye, kıyaslamaya, edinilen bilgilerden hareketle sonuçlar çıkartmaya yöneltecek şekilde “ Orta “ derecede işlendiği görüşündedirler.

15. Deneklerin; “ Öğrencilerin kitaptan verimli şekilde yararlanmalarını sağlayacak öğretime yardımcı unsurlara ne derecede yer verilmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı  ( manidar ) olduğu (H= 27.384 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12) gözlenmiştir (bk. Tablo 21).

 

TABLO 21: ÖĞRENCİLERİN KİTAPTAN VERİMLİ ŞEKİLDE YARARLANMALARINI SAĞLAYACAK ÖĞRETİME YARDIMCI UNSURLARA ( RESİM, FOTOĞRAF, ŞEKİL, ŞEMA, GRAFİK, TABLO, KROKİ, HARİTA VB. ) YER VERİLME DERECESİ SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA VE CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

HİÇ

( 1 )

 

AZ

( 2 )

 

ORTA

( 3 )

 

ÇOK

( 4 )

 

TAM

( 5 )

 

TOPLAM

 

Ağırlıklı Aritmetik Ortalama

4. SINIF ÖĞRETMENİ

F

9

116

203

155

92

575

3.35

%

1.56

20.17

35.30

26.95

16

100

5. SINIF ÖĞRETMENİ

F

27

111

198

130

76

542

3.21

%

4.98

20.47

36.53

23.98

14.02

100

6. SINIF SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENİ

F

7

73

102

55

31

268

    3.11

%

2.61

27.23

38.05

20.52

11.56

100

7. SINIF SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENİ

F

8

61

100

60

23

252

3.11

%

3.17

24.20

39.68

23.80

9.12

100

TÜM

GRUP

F

51

361

603

400

222

1637

3.23

%

3.11

22.05

36.83

24.43

13.56

100

 

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında, öğrencilerin kitaptan verimli şekilde yararlanmalarını sağlayacak öğretime yardımcı unsurlara “ Orta “ derecede yer verildiği görüşündedirler.

 

  1. B.     Dil Özellikleri ve İmlâ Kuralları Bakımından

16. Deneklerin; “ Konuların işlenişinde dolaylı anlatımdan ne derecede kaçınılmıştır? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olmadığı ( H= 19.221 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların işlenişinde dolaylı anlatımdan “ Çok “ derecede kaçınıldığı görüşündedirler.

17. Deneklerin; “ Konuların işlenişinde kullanılan cümle uzunlukları belirlenen standarda/öğrenci seviyesine ne derecede uygundur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olmadığı ( H= 16.2 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Deneklerden 6’ncı sınıf sosyal bilgiler öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların işlenişinde kullanılan cümle uzunluklarının belirlenen standarda/öğrenci seviyesine “ Orta “ derecede uygun olduğu, diğer statü grupları ise “ Çok “ derecede uygun olduğu görüşündedirler.

18. Deneklerin; “ Konuların işlenişinde sade anlatıma ne derecede yer verilmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 9.045 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların işlenişinde sade anlatıma “ Çok “ derecede yer verildiği görüşündedirler.

19. Deneklerin; “ Konuların işlenişinde, Türkçe özellikleri bozulmadan ve aşırılığa kaçılmadan ne derecede doğru olarak kullanılmıştır? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı  ( manidar ) olduğu ( H= 12.864 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların işlenişinde, Türkçe’nin özellikleri bozulmadan ve aşırılığa kaçılmadan “ Çok “ derecede doğru olarak kullanıldığı görüşündedirler.

20. Deneklerin; “ Konuların işlenişinde, Türkçe imlâ kurallarına ne derecede uyulmuştur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 48.681 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir.

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların işlenişinde Türkçe imlâ kurallarına “ Çok “ derecede uyulduğu görüşündedirler.

21. Deneklerin; “ Kelimeler, nüanslara dikkat edilerek titizlikle ne derecede seçilmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olmadığı ( H= 8.485 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında kelimelerin, nüanslara dikkat edilerek “ Çok “ derecede titizlikle seçildiği görüşündedirler.

22. Deneklerin; “ Metinlerde akıcılık, mantık dokusu ve fikir bütünlüğü ne derecede sağlanmıştır? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 32.176 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Deneklerden sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında metinlerde akıcılık, mantık dokusu ve fikir bütünlüğünün “ Çok “ derecede sağlandığı, sosyal bilgiler öğretmenleri ise “ Orta “ derecede sağlandığı  görüşündedirler.

23. Deneklerin; “ Kullanılan kelimeler ve cümle yapıları öğrenci seviyesine ne derecede uygundur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olmadığı ( H= 8.476 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında kullanılan kelimeler ve cümle yapılarının öğrenci seviyesine “ Çok “ derecede uygun olduğu görüşündedirler.

24. Deneklerin; “ Konuların işlenişinde, yabancı kelimeler ve özel isimler orijinal şekliyle yazılır ve bunların okunuşları parantez içinde gösterilir ilkesine ne derecede uyulmuştur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 34.949 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların işlenişinde, yabancı kelimeler ve özel isimler orijinal şekliyle yazılır ve bunların Türkçe okunuşları parantez içinde gösterilir ilkesine “ Çok “ derecede uyulduğu görüşündedirler.

 

  1. C.    Görsel Düzen Bakımından

25. Deneklerin; “ Konuların öğrenciler tarafından daha iyi öğrenilmesi için açıklayıcı, tamamlayıcı ve eğitici nitelikte öğretime yardımcı unsurlara ne derecede yer verilmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 33.569 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir ( bk. Tablo 31 ).

 

TABLO 31: KONULARIN ÖĞRENCİLER TARAFINDAN DAHA İYİ ÖĞRENİLMESİ İÇİN; AÇIKLAYICI, TAMAMLAYICI VE EĞİTİCİ NİTELİKTE ÖĞRETİME YARDIMCI UNSURLARA ( RESİM, FOTOĞRAF, ŞEKİL, ŞEMA, GRAFİK, TABLO, KROKİ, HARİTA VB. ) YER VERİLME DERECESİ SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA VE CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

HİÇ

( 1 )

 

AZ

( 2 )

 

ORTA

( 3 )

 

ÇOK

( 4 )

 

TAM

( 5 )

 

TOPLAM

 

Ağırlıklı Aritmetik Ortalama

4. SINIF ÖĞRETMENİ

F

5

65

196

158

105

529

3.55

%

0.94

12.28

37.05

29.86

19.84

100

5. SINIF ÖĞRETMENİ

F

16

90

172

160

82

520

3.38

%

3.07

17.30

33.07

30.76

15.76

100

6. SINIF SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENİ

F

6

56

99

64

37

262

3.26

%

2.29

21.37

37.78

24.42

14.12

100

7. SINIF SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENİ

F

7

51

97

62

27

244

3.20

%

2.86

20.90

39.75

25.40

11.06

100

TÜM

GRUP

F

34

262

564

444

251

1555

3.39

%

2.18

16.84

36.27

28.55

16.14

100

 

Deneklerden 4’üncü sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında konuların öğrenciler tarafından daha iyi öğrenilmesi için açıklayıcı, tamamlayıcı ve eğitici nitelikte öğretime yardımcı unsurlara “ Çok “ derecede yer verildiği, diğer statü grupları ise “ Orta “ derecede yer verildiği görüşündedirler.

26. Deneklerin; “ Bayrak, Türk Bayrağı Kanunu ve Türk Bayrağı Tüzüğüne ne derecede uygundur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olmadığı ( H= 9.268 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Deneklerden 4’üncü sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında bayrağın, Türk Bayrağı Kanunu ve Türk Bayrağı Tüzüğüne “ Çok “ derecede uygun olduğu, diğer statü grupları ise “ Tam “ derecede uygun olduğu görüşündedirler.

27. Deneklerin; “ Öğretime yardımcı unsurlar öğrencilerin gelişim basamaklarına ve konulara ne derecede uygundur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 27.868 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Deneklerden sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında öğretime yardımcı unsurların, öğrencilerin gelişim basamaklarına ve konulara “ Çok “ derecede uygun olduğu, sosyal bilgiler öğretmenleri ise “ Orta “ derecede uygun olduğu görüşündedirler.

28. Deneklerin; “ Öğretime yardımcı unsurlar, estetik yönden ne derecede uygun, net ve temiz baskılıdır? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olmadığı ( H= 19.945 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Deneklerden sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında öğretime yardımcı unsurların, estetik yönden “ Çok “ derecede uygun, net ve temiz baskılı olduğu, sosyal bilgiler öğretmenleri ise estetik yönden “ Orta “ derecede uygun, net ve temiz baskılı olduğu görüşündedirler.

29. Deneklerin; “ İstatistikî veriler en son bilgileri ne derecede yansıtmıştır? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 52.017 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında istatistikî verilerin en son bilgileri “ Orta “ derecede yansıttığı görüşündedirler.

30. Deneklerin; “ Öğretime yardımcı unsurlar, ders kitabına ne derecede ilgi çekicilik katmıştır? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olmadığı ( H= 19.989 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında öğretime yardımcı unsurların, ders kitabına “ Orta “ derecede ilgi çekicilik ( renklerde gerçekçilik, estetik sayfa düzenleme, iyi algılama için büyüklük, ilgisiz ayrıntılardan kaçınma ) kattığı görüşündedirler.

31. Deneklerin; “ Haritaların ders kitabına yerleştirilmesinde Atlas, Harita, Yerküre ve Benzeri Eğitim Araçlarının İncelenmesine Ait Esaslara ne derecede uyulmuştur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 23.714 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Deneklerden sınıf öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında haritaların ders kitabına yerleştirilmesinde Atlas, Harita, Yerküre ve Benzeri Eğitim Araçlarının İncelenmesine Ait Esaslara “ Çok “ derecede uyulduğu, sosyal bilgiler öğretmenleri ise “ Orta “ derecede uyulduğu görüşündedirler.

 

  1. D.    Hazırlık ve Değerlendirme Çalışmaları Bakımından

32. Deneklerin; “ Hazırlık çalışmaları, öğrencilerin yakın çevresi, ihtiyaçları ve günlük yaşantısı ile ne derecede ilgilidir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu  ( H= 29.592 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında hazırlık çalışmalarının, öğrencilerin yakın çevresi, ihtiyaçları ve günlük yaşantısı ile “ Orta “ derecede ilgili olduğu görüşündedirler.

33. Deneklerin; “ Hazırlık çalışmaları, öğrencide ünite veya konuyu öğrenmek için ne derecede ilgi ve istek uyandırmaktadır? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olmadığı ( H= 14.393 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında hazırlık çalışmalarının, öğrencide ünite veya konuyu öğrenmek için “ Orta “ derecede ilgi ve istek uyandırdığı görüşündedirler.

34. Deneklerin; “ Hazırlık çalışmaları, öğrencilerin bilgi ve beceri birikimine ne derecede uygundur? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 36.655 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında hazırlık çalışmalarının, öğrencilerin bilgi ve beceri birikimine “Orta “ derecede uygun olduğu görüşündedirler.

35. Deneklerin; “ Hazırlık çalışmaları, öğrencileri seviyelerine uygun araştırma ve inceleme yapmaya ne derecede teşvik etmektedir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 22.027 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir ( bk. Tablo 41 ).

 

TABLO 41: HAZIRLIK ÇALIŞMALARININ; ÖĞRENCİLERİ SEVİYELERİNE UYGUN ARAŞTIRMA VE İNCELEME YAPMAYA TEŞVİK ETME DERECESİ SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA VE CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI 

 

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

HİÇ

( 1 )

 

AZ

( 2 )

 

ORTA

( 3 )

 

ÇOK

( 4 )

 

TAM

( 5 )

 

TOPLAM

 

Ağırlıklı Aritmetik Ortalama

4. SINIF ÖĞRETMENİ

F

19

97

259

121

38

534

3.11

%

3.55

18.16

48.50

22.65

7.11

100

5. SINIF ÖĞRETMENİ

F

23

119

221

107

46

516

3.06

%

4.45

23.06

42.82

20.73

8.91

100

6. SINIF SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENİ

F

14

60

122

55

9

260

2.94

%

5.38

23.07

46.92

21.15

3.46

100

7. SINIF SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENİ

F

17

55

116

46

10

244

2.52

%

6.96

22.54

47.54

18.85

4.09

100

TÜM

GRUP

F

73

331

718

329

103

1554

3.03

%

4.69

21.29

46.20

21.17

6.62

100

 

Deneklerden 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmenleri; sosyal bilgiler ders kitaplarında hazırlık çalışmalarının, öğrencileri seviyelerine uygun araştırma ve inceleme yapmaya “ Az “ derecede teşvik ettiği, diğer statü grupları ise “ Orta” derecede teşvik ettiği görüşündedirler.

36. Deneklerin; “ Değerlendirme çalışmalarında alıştırma, test, araştırma-inceleme, muhakeme etme gibi hususlara ne derecede yer verilmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 26.969 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında değerlendirme çalışmalarında alıştırma, test, araştırma-inceleme, muhakeme etme gibi hususlara “ Orta “ derecede yer verildiği görüşündedirler.

37. Deneklerin; “ Değerlendirme çalışmalarında ünite ile ilgili sorular, öğrencilere kazandırılması amaçlanan bilgi, beceri, tutum, tavır, davranış ve alışkanlıkların tamamını kapsayacak şekilde ne derecede işlenmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olmadığı ( H= 12.348 < x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir ( bk. Tablo 43 ).

 

TABLO 43: DEĞERLENDİRME ÇALIŞMALARINDA;  ÜNİTE İLE İLGİLİ SORULARIN, ÖĞRENCİLERE KAZANDIRILMASI AMAÇLANAN BİLGİ, BECERİ, TUTUM, TAVIR, DAVRANIŞ VE ALIŞKANLIKLARIN TAMAMINI KAPSAYACAK ŞEKİLDE İŞLENME DERECESİ SORUSUNA VERİLEN CEVAPLARIN STATÜ GRUPLARINA VE CEVAP KATEGORİLERİNE GÖRE DAĞILIMI

 

 

STATÜ

GRUPLARI

 

 

HİÇ

( 1 )

 

AZ

( 2 )

 

ORTA

( 3 )

 

ÇOK

( 4 )

 

TAM

( 5 )

 

TOPLAM

 

Ağırlıklı Aritmetik Ortalama

4. SINIF ÖĞRETMENİ

F

12

108

229

141

47

537

3.19

%

2.23

20.11

42.64

26.25

8.75

100

5. SINIF ÖĞRETMENİ

F

19

130

211

109

49

518

3.07

%

3.66

25.09

40.73

21.04

9.45

100

6. SINIF SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENİ

F

6

52

116

69

21

264

3.17

%

2.27

19.69

43.93

26.13

7.95

100

7. SINIF SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETMENİ

F

9

51

97

68

22

247

3.17

%

3.64

20.64

39.27

27.53

8.90

100

TÜM

GRUP

F

46

341

653

387

139

1566

3.14

%

2.93

21.77

41.69

27.41

8.87

100

 

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında değerlendirme çalışmalarında ünite ile ilgili soruların, öğrencilere kazandırılması amaçlanan bilgi, beceri, tutum, tavır, davranış ve alışkanlıkların tamamını kapsayacak şekilde “ Orta “ derecede işlendiği görüşündedirler.

38. Deneklerin; “ Değerlendirme çalışmalarında sorular, öğrencilerin kendi kendisini değerlendirmesine ne derecede imkân sağlamaktadır? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 34.043 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında değerlendirme çalışmalarında soruların, öğrencilerin kendi kendisini değerlendirmesine “ Orta “ derecede imkân sağladığı görüşündedirler.

39. Deneklerin; “ Değerlendirme çalışmalarında sorular, öğrencileri bilgi, beceri, tutum ve davranışlar kazanmaya ne derecede teşvik etmektedir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 28.233 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında değerlendirme çalışmalarında soruların, öğrencileri yeni bilgi, beceri, tutum ve davranışlar kazanmaya    “Orta “ derecede teşvik ettiği görüşündedirler.

40. Deneklerin; “ Değerlendirme çalışmalarında araştırma ve inceleme konuları, öğrencilerin farklı ilgi düzeyleri ve çevreleri ne derecede dikkate alınarak işlenmiştir? ” sorusuna verdikleri cevapların, mensup oldukları statü gruplarına bağlı ( manidar ) olduğu ( H= 34.824 > x²T= 21.026, P < .05  s.d.= 12 ) gözlenmiştir..

Denekler; sosyal bilgiler ders kitaplarında değerlendirme çalışmalarında araştırma ve inceleme konularının, öğrencilerin farklı ilgi düzeyleri ve çevreleri dikkate alınarak “ Orta “ derecede işlendiği görüşündedirler.

41. Deneklerin; “ İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Nitelikleri hakkında yukarıda yer verilenlerin dışında sizin belirtmek istediğiniz görüş, düşünce, teklif ve eleştirileriniz varsa, lütfen maddeler hâlinde aşağıya yazınız.” açık uçlu sorusuna verdikleri cevaplar, konu başlıkları altında gruplandırılmıştır     ( bk. Tablo 47 )

 

TABLO 47: İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Nitelikleri hakkında AÇIK UÇLU SORUYA VERİLEN CEVAPLARIN CEVAP KATEGORİLERİNE  GÖRE DAĞILIMI

 

İLLER

Muhteva

 

Öğretime Yardımcı Unsurlar

 

4

5

6

7

T

4

5

6

7

T

BİLECİK F

4

4

2

1

3

BİNGÖL F

5

4

5

7

21

5

3

2

3

13

ÇANKIRI F

2

10

11

12

35

1

7

1

9

HAKKARİ F

5

5

9

19

5

4

1

10

KIRKLARELİ F

6

3

13

14

36

7

3

2

7

19

BAYBURT F

1

1

6

7

15

2

2

4

1

9

ARDAHAN F

2

1

6

1

10

YALOVA F

1

9

11

10

31

3

1

6

10

KİLİS F

4

6

3

2

15

3

5

1

1

10

OSMANİYE F

10

8

22

20

60

6

8

5

7

26

TOPLAM F

36

47

77

86

246

29

37

17

26

109

%

14.6

19.1

31.3

34.9

100

26.6

33.9

15.5

23.8

100

 

 

 

İLLER

Hazırlık Çalışmaları

Değerlendirme Çalışmaları

Sözlük

4

5

6

7

T

4

5

6

7

T

4

5

6

7

T

BİLECİK F

5

3

8

BİNGÖL F

2

2

10

8

18

ÇANKIRI F

4

10

3

2

18

1

1

2

HAKKARİ F

5

3

8

2

3

1

6

2

2

KIRKLARELİ F

4

2

1

1

8

11

5

2

4

22

1

1

BAYBURT F

1

1

3

2

2

1

8

ARDAHAN F

1

1

2

1

1

2

YALOVA F

1

2

3

2

6

2

4

14

KİLİS F

3

5

5

6

10

16

OSMANİYE F

1

5

1

1

8

11

9

3

2

25

1

1

2

TOPLAM F

17

16

5

2

40

55

57

12

14

138

4

2

1

7

%

42.5

40

12.5

5

100

39.8

41.3

8.6

10.1

100

57.1

28.5

14.2

100

 

Tablonun incelenmesinden de anlaşılacağı gibi 540 öğretmen, İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının Nitelikleri hakkındaki açık uçlu soruya cevap vermiştir. Bunlardan 246’sı ( % 45.55 ) muhteva ( içerik ), 138’i ( % 25.55 ) değerlendirme çalışmaları, 109’u ( % 20.18 ) öğretime yardımcı unsurlar, 40’ı ( % 7.40 ) hazırlık çalışmaları ve 7’si ( % 1.29 ) sözlük hakkında görüş, düşünce, teklif ve eleştirilerini belirtmişlerdir. 

Buna göre, İlköğretim Okulu Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarının muhteva, hazırlık ve değerlendirme çalışmaları, öğretime yardımcı unsurlar ve sözlük unsurlarının hazırlanması, incelenmesi ve kabulü, uygulama, ölçme ve değerlendirilmesinde farklılıkların/birtakım sorunların bulunduğu söylenebilir.

 

B. TEKLİFLER

ARAŞTIRMANIN AMAÇLARI

C. Eğitimi etkileyen ve eğitimden etkilenen 4 ve 5’inci sınıf öğretmenleri ile 6 ve 7’nci sınıf sosyal bilgiler öğretmenlerinin, ders kitaplarının seçimi görevlerini ilköğretim okulunun amaçlarına uygun ve etkili bir biçimde yapabilmelerine yardımcı teklifler geliştirmek

Program hazırlama ve geliştirme grupları / komisyonlarının, “ okul düzey ve türü ile ilgili alan öğretmenleri, alt ve üst düzey alan öğretmenleri, Talim ve Terbiye Başkanlığı uzmanları, program geliştirme uzmanı, mümkün olduğu takdirde okul psikoloğu ve sosyoloğu, alandan en az bir üniversite öğretim üyesi “nden kurulması öngörülmüştür [21].

Ders kitabı, öğretim programının öngördüğü genel ve özel amaçlar / davranışlar ile bunları gerçekleştirecek öğrenme- öğretme durumlarının yorumlanmış somut göstergesidir. Ders kitabı üretiminde yazar / yazarların alan bilgisi ile yetinilmemelidir. Program geliştirme, öğretim teknolojisi ve materyal geliştirme, ölçme ve değerlendirme uzmanları da mutlaka ders kitabı hazırlama ve geliştirme çalışmalarında yer almalıdır.

Ders kitabı üreten Millî Eğitim Bakanlığı birimleri ile özel kesim yayınevleri; alan öğretmeni / öğretim elemanı, program geliştirme uzmanı, eğitim teknolojisi, ölçme ve değerlendirme uzmanlarını istihdam yeterliğine sahip konuma getirilmelidir.

 

D. Eğitim aracı olarak sosyal bilgiler ders kitaplarının nitelikleri, incelenmesi, tavsiyesi, seçimi ve kullanımı konusunda yapılacak çalışmaları yönlendirecek teorik bir model geliştirmek

İlköğretim kurumlarında uygulanan öğretim programları ve eğitim aracı olarak kullanılan / okutulan ders kitapları; yönetici, öğretmen, müfettiş, öğrenci velisi ve öğrencilerin görüşleri alınarak değerlendirilmelidir. Birey ve toplumun ihtiyaçları, öğretim programlarında amaç olarak yer almaktadır. Değerlendirme,  eğitimi etkileyen ve eğitimden etkilenen kişi ve görevlilerin beklentilerinin karşılanma derecesini ortaya çıkarır. Özellikle öğrencilerin ilgi, istek ve ihtiyaçlarının karşılanma durumu, öğretim yılı sonu ve başında bilinmeli ki, rastlantılara ve keyfiliklere dayalı uygulamaların önü alınabilsin.

Program ve ders kitabı hazırlama-geliştirme çalışmaları, Türk Millî Eğitiminin temel ilkelerinden “ bilimsellik “ ilkesine göre gerçekleştirilmelidir. Bilimsellik, bilimsel yöntem ve teknolojik gelişme ve bunları çağrıştıran kavramlar, artık söylem olmaktan çıkmalıdır.

Millî Eğitim Bakanlığı merkez ve taşra teşkilâtı birimleri ile eğitim kurumlarında uzmanlık alanları ve uzmanlar anlam ve yerini bulmalıdır. Eğitim yönetimi, eğitim denetimi, eğitim plânlaması, eğitimde rehberlik, eğitimde program geliştirme, özel eğitim, eğitim teknolojisi, beslenme eğitimi, halk eğitimi, eğitimde ölçme, değerlendirme ve yönlendirme alanlarında uzmanla istihdam edilmelidir.

Öğretmen yetiştiren yüksek öğretim kurumlarında (eğitim fakülteleri) ana bilim dallarında “ Özel Öğretim Yöntemleri, Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme, Konu Alanı Ders Kitabı İncelemesi “ dersleri teorik ve uygulamalı verilmektedir. Ancak, öğretmenlerin hizmet öncesi eğitiminden sorumlu öğretim elemanlarının da program ve eğitim araçları hazırlama-geliştirme alanlarında niteliklerini geliştirmeleri gereklidir.

Eğitim bölge ve kurulları ile eğitim fakülteleri iş birliği ile program ve eğitim aracı hazırlama -e geliştirme etkinlikleri gerçekleştirilmelidir. Yerinden / yerel yönetim-denetim-uygulamaya bir an önce geçilmelidir.

Millî Eğitim Bakanlığı ana hizmet birimleri, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, Araştırma, Plânlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı, il ve ilçe millî eğitim müdürlükleri ile eğitim kurumlarında görevli ( her ne ad / unvan altında olursa olsun ) uzman ( eğitim uzmanı / kurul uzmanı ), şube müdürü, il ve ilçe millî eğitim müdürü, ilköğretim müfettişi, okul müdürü, sınıf ve branş öğretmenleri; hizmet içi eğitim kurs ve seminerleri ve/veya yüksek lisans eğitimi ile Türk Millî Eğitiminin temel ilkelerinden “ bilimsellik “ ilkesini uygulayabilecek niteliği kazanmalıdır.

Program hazırlama ve geliştirme çalışmaları ile ders kitabı hazırlama ve geliştirme çalışmaları birlikte gerçekleştirilmelidir. Hazırlanan program ve ders kitapları pilot uygulama ile sınanmalıdır. Uygulama sonuçlarına göre program ve ders kitabı geliştirilmelidir. Teknolojik gelişmeler de göz ardı edilmemeli; bilgisayarlı öğretim öğrencilerin ilgi, istek ve ihtiyaçlarını kıs sürelerde karşılayabilmelidir. Bu kapsamda ders kitapları cd olarak verilebilmelidir. Ders kitabını destekleyici, niteliklerini değerlendirmeye yönelik ölçme araçları gibi eğitim durumları eğitimde yerini almalıdır.

 

 

 

DİP NOTLAR

(*) G. Ü. Kastamonu Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü, 37200 Kastamonu, Türkiye

[1] Bu araştırma, 19.11.2001 tarih ve 2001/11 sayılı Eğitim Araştırmaları Destek Protokolu  kapsamında MEB Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığının desteğiyle gerçekleştirilmiştir.

[2] MEB Ders Kitapları Yönetmeliği (29.05.1995;22297 Resmî Gazete, 03.07.1995;2434 Tebliğler Dergisi ), madde 4

[3] A. Ferhan OĞUZKAN, Eğitim Terimleri Sözlüğü, s. 49

[4] 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu, (24.06.1973;14574 Resmî Gazete, Değişiklik 16.06.1983;28042 Resmî Gazete), madde 55

[5] A. g. y., madde 5

[6] A. y., madde 7

[7] MEB Talim ve Terbiye Kurulunun 05.06.1995 gün ve 265 sayılı kararı, 03.07.1995;2434 Tebliğler Dergisi

[8] MEB Ders Kitapları Yönetmeliği, madde 23

[9] MEB’nın 16.05.1997 gün ve 1997 / 32 sayılı genelgesi, 01.05.1997;2476 Tebliğler Dergisi

[10] MEB’nın 29.05.1996 gün ve 1996 / 40 sayılı genelgesi, 03.06.1996;2454 Tebliğler Dergisi

[11] MEB Ders Kitapları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( 12.08.1998;23431 Resmî Gazete, Eylül 1998;2492 Tebliğler Dergisi )

[12] 05.07.2000;24100 Mükerrer sayılı Resmî Gazete

[13] A. g. y., s. 96

[14] A. g. y., s. 98

[15] A. g. y., s. 107

[16] 3797 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun,(12.05.1992;21226 Resmî Gazete), madde 1

[17] Aynı Kanun, madde 5

[18] 30.04.1999;23681 Resmî Gazete, Eylül 1999;2504 Tebliğler Dergisi; MEB Personel Genel Müdürlüğünün 02.07.1999 gün ve 53299 sayılı Makam Onayı eki liste, Eylül 1999;2504 Tebliğler Dergisi; MEB Personel Genel Müdürlüğünün 25.01.2000 gün ve 8282 sayılı Makam Onayı, Şubat 2000; 2509 Tebliğler Dergisi

[19] 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu, madde 1

[20] MEB Ders Kitapları Yönetmeliği (29.05.1995;22297 Resmî Gazete, 03.07.1995;2434 Tebliğler Dergisi), madde 5,7; Kitapların Hazırlanması ve İncelenmesi ile İlgili Esas ve Usuller ( 03.07.1995;2434 Tebliğler Dergisi )

[21] Eğitim Programlarının Hazırlanmasında Esas Alınacak Program Modeli ve Program Hazırlanırken Gözönünde Bulundurulacak Esaslar ( 26.05.1983; 86 Talim ve Terbiye Kurulu kararı eki ); Millî Eğitim Müdürlükleri Program Hazırlama ve Geliştirme Komisyonları Çalışma Yönergesi  (10.04.1995; 2428 Tebliğler Dergisi)

 

 

YARARLANILAN KAYNAKLAR

 

  1. ALKAN, Cevat, Özel Öğretim İlke ve Yöntemleri, A. Ü. Eğt. Bil. Fak. Yay.,  No: 167, Ankara,1991
  2. ——————, Eğitim Ortamları, A.Ü. Eğitim Fakültesi Yay., No: 85, Ankara 1979

3.   BART, James L. ve diğerleri, İlköğretimde Sosyal Bilgiler Öğretimi,YÖK-Dünya Bankası Milli Eğitimi Geliştirme Programı,Ankara,1997

4.   BAŞARAN, İ. Ethem, Eğitime Giriş, Kadıoğlu Matbaası,Ankara,1983

5.   BEYAZITOĞLU, E. Nazif, İlkokul IV. Sınıf Sosyal Bilgiler Programında Öngörülen Kavramların Kazandırılma Düzeyi (Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi), H.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara,1991.

6.   BİNBAŞIOĞLU, Cavit, Genel Öğretim Bilgisi, Ankara,1981.

  1. ÇİLELİ, Meral, İlköğretim Kurumlarında Sosyal Bilgiler Öğretimi ve Sorunları,

T.E.D. Yayınları Öğretim Dizisi No: 13, Ankara,1995

  1. DEMİREL, Özcan, Genel Öğretim Yöntemleri, Usem Yay., No:11, Ankara,1994
  2. DOĞAN, Hıfzı, Analiz ve Program Geliştirme, Ankara 1979

       9.    ERDEN, Münire, Sosyal Bilgiler Öğretimi, Alkım Yayınevi, Ankara.

      10.   ERDEN, Münire ve Yasemin Akman, Eğitim Psikolojisi, Ankara, 1995

      11.   ERGİNER, Ergin, Öğretimi Planlama, Uygulama ve Değerlendirme, Anı Yayınları, Ankara, 2000.

  1.  ERTÜRK, Selahattin, Eğitimde Program Geliştirme, Yelkenkaya Yayınları, Ankara,1984.
  2.  FİDAN, Nurettin, Okulda Öğrenme ve Öğretme- Kavramlar, İlkeler, Yöntemler-, Kadıoğlu

        Matbaası, Ankara,1985

  1.  ………………………, Okulda Öğrenme ve Öğretme, Alkım Kitabevi,Ankara,1990.
  2.   KARASAR, Niyazi, Bilimsel Araştırma Yöntemi, Nobel Yay. Dağıtım, Ankara,1999
  1. KISAKÜREK,M.A.- F.Paykoç; Sosyal Bilgiler Öğretimi, Meteksan Yayınları, Ankara,1987
  2. KOÇAK, Kemal,  Cumhuriyetten Günümüze Tarih Anlayışı ve Ortaöğretim Kurumlarında Tarih Öğretimi (Doktora Tezi ), G.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 1998
  3. ………………………., Ortaöğretim Kurumları Tarih Programının Değerlendirilmesi (Alan Araştırması- Ankara Örneği ), Kastamonu Eğitim Dergisi, Cilt : 8, Sayı: 1, Mart 2000, s. 141-180
  4. ……………………….,  Sosyal Bilgiler Programının Değerlendirmesi (Alan Araştırması-Kastamonu Örneği), Kastamonu Eğitim Dergisi, Cilt : 10, Sayı:1, Mart 2002, s. 133-166
  5. KÜÇÜKAHMET, Leyla, Öğretim İlke ve Yöntemleri, Alkım Kitabevi, İstanbul, 1998.
  6. ———————, ( editör ), Konu Alanı Ders Kitabı İnceleme Kılavuzu, 4-8 Sosyal Bilgiler, Vatandaşlık ve İnsan Hakları Eğitimi, T.C.İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara,  Kasım 2001

22.  MOFFAAT, Maurice, Sosyal Bilgiler Öğretimi, Maarif Basımevi, İstanbul,1957.

  1. OĞUZKAN, A.Ferhan, Eğitim Terimleri Sözlüğü, TDK Yayınları, A.Ü. Basımevi, Ankara,1981.

24.  ÖZDEN, Yüksel, Öğrenme ve Öğretme,Pegem Yayınları,Ankara,1997.

25.  POCZTAR, Jerry, Programlı Öğretim Kuramları ve Uygulaması, ( Çev.: Alişan Hızal ), A.Ü. Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları,  No: 199,Ankara,1997.

26. SAFRAN, Mustafa,  “Değişik Öğrenim Basamaklarındaki Tarih Dersine İlişkin Tutumlar Üzerine Bir Araştırma”, Eğitim Sayı: 4, MEB Basımevi,Ankara, 1993.

27.  ………………………..; Ortaöğretim Kurumlarında Tarih Öğretiminin Yapı ve Sorunlarına  İlişkin Bir Araştırma, ( Yayınlanmamış Doçentlik Tezi ),G.Ü., Ankara, 1993.

28.  SAĞLAMER, Emin; İlkokulda Sosyal  Bilgiler Öğretimi,Ankara,1980.

29.  SÖNMEZ, Veysel, Program Geliştirme ve Öğretmen El Kitabı, Olgaç Matbaası,Ankara,1986.

30.   …………………………, Sosyal Bilgiler Öğretimi, Şafak Matbaası, Ankara,1994.

31.  Tebliğler Dergisi,  (2434 ), MEB Ders Kitapları Yönetmeliği.

  1. ……………………….,  ( 2487 ), Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı
  2. ……………………….,  ( 2525 ), 2001-2002 Öğretim Yılında Okutulacak  İlköğretim ve Ortaöğretim Ders Kitapları
  3. Türkiye ve Almanya’da İlköğretim Ders Kitapları, Türk-Alman Kültür İşleri Kurulu Yayın Dizisi No:11,  Ankara, Haziran 1996

34.  TEKIŞIK, H. Hüsnü,  Sosyal Bilgiler Öğretimi Rehberi, Ankara, 1987.

35.  TURGUT , M. Fuat,  Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme, Saydam Matbaacılık, Ankara,1992.

36.  ÜLGEN, Gülten,  Kavram Geliştirme Uygulama ve Kuramlar,Ankara,1988.

 

 

About drkemalkocak

Eğitimci-Bürokrat-Akademisyen olmasına rağmen cehlini bir türlü gideremeyen ama suyu aramaktan yılmayan-Bu su Fuzulî'nin "Su Kasidesi"ndeki sudur... 01.07.1953’te Ankara / Şereflikoçhisar / Sarıyahşi’de doğdu.. Sarıyahşi İlkokulunu ( 1965 - 1966 ), Şereflikoçhisar Ortaokulunu ( 1968 - 1969 ), Ankara Erkek İlköğretmen Okulunu ( 1971 - 1972 )bitirdi. 15.11.1972’de Ankara / Keskin / Karafakılı Köyü İlkokulu Öğretmeni olarak Devlet memurluğuna başladı. Kırıkkale / Yahşihan /Namık Kemal ve Karacaali Köyü ilkokullarında Sınıf Öğretmenliği yaptı. Askerliğini er öğretmen olarak yerine getirdi. Gazi Eğitim Enstitüsü Sosyal Bilgiler Bölümünü ( 27.09.1978 ) bitirdi. 25.03.1982’de Ankara / Namık Kemal Ortaokulu Sosyal Bilgiler Öğretmenliğine başladı. Kırıkkale / Hasandede Orhan Demirhan, Kırıkkale Ticaret ve Aydınlıkevler liselerinde Sosyal Bilgiler ( Tarih ) Öğretmenliği yaptı. Millî Eğitim Bakanlığınca yapılan seçme sınavını kazanarak 8 ay süreli İlköğretim Müfettişliği Hizmet içi Eğitim Kursunu tamamlayıp Eskişehir İlköğretim Müfettişliğine atandı. 06.09.1983 - 22.03.1985 tarihleri arasında İlköğretim Müfettişliği görevini yürüttü. Eskişehir İlköğretim Müfettişliğinden Millî Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü Şube Müdürlüğüne atandı. Millî Eğitim Bakanlığı merkez teşkilâtındaki şube müdürlüğü görevine 22.03.1985’te başladı. İlköğretim Genel Müdürlüğünde Teftiş ve Değerlendirme, Disiplin, Mevzuat, Program ve Yayımlar, Araştırma ve Plânlama şube müdürlükleri görevinde bulundu. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilimler Eğitimi Ana bilim Dalı Tarih Eğitimi Bilim Dalında lisans tamamladı (16.02.1987). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Genel Türk Tarihi Ana bilim Dalında yüksek lisans ( master ) yaptı ( 21.02.1991). Tezi “ Cumhuriyetten Günümüze Tarih Çalışmaları ve Tarih Öğretimi 1923 - 1960 “, tez danışmanı Prof. Dr. Yücel ÖZKAYA’dır. Girdiği test ve mülakât sınavlarını kazanarak ( 1987 ) Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Kamu Yönetimi Lisansüstü%2
Bu yazı Uncategorized içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s