TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI DEĞİŞİKLİĞİ ÜZERİNDEN TARTIŞILAN DEVLETİ MEYDANA GETİREN UNSURLAR: MİLLET, VATAN VE EGEMENLİK

Türkiye Büyük Millet Meclisi Kavanin Mecmuası,”23 Nisan 1336 (1920) tarihinden 10 Ağustos 1339 (1923) tarihine kadar devam eden birinci intihab devresi zarfında Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul olunan kanunlar ile tefsirleri ve ittihaz olunan kararları muhtevidir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Matbaasında 1341 (1925)’de basımı yapılan mecmuanın 1-394’uncu sayfalarında Kanunlar, 395-410’uncu sayfaları arasında Tefsirler ve 411-508’inci sayfaları arasında Kararlar yer almaktadır.

Günümüzde; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası değişikliği üzerinden devleti meydana getiren vatan, millet ve egemenlik unsurları ve bu unsurların kapsam ve içerikleri tartışılmaktadır.

Hafızaların unutkanlığının hatırlama, ibret alarak ders çıkarma yönünde gelişmesine katkıda bulunmak üzere, Türkiye Büyük Millet Meclisinin 1-2 Kasım 1922 tarihli ve 308 numaralı karar metnini yayımlamayı “akıl sahipleri” için yararlı görmekteyim…

 

“TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİNİN HUKUK-I HÂKİMİYET VE HÜKÜMRANININ MÜMESSİL-İ HAKİKİSİ OLDUĞUNUA DAİR

Numara: 308

Birkaç asırdır Saray ve Bab-ı Âlinin cehâlet ve sefâhati yüzünden devlet azim felâketler içinde müthiş bir surette çalkandıktan sonra nihayet tarihe intikal etmiş bulunduğu bir anda, Osmanlı İmparatorluğunun müessis ve sahib-i hakikisi olan Türk milleti, Anadolu’da hem harici düşmanlarına karşı kıyam etmiş hem de o düşmanlarla birleşip millet aleyhine harekete gelmiş olan Saray ve Bab-ı Âli aleyhine mücâhedeye atılarak Türkiye’de Büyük Millet Meclisi ve onun hükümeti ve ordularını bitteşkil harici düşmanlar, Saray ve Bab-ı Âli ile fiilen ve müsellahan ve malum müşkilât-ı şedide ve mahrumiyet-i elime içinde cidâle girişmiş, bugünkü halâs gününe vasıl olmuştur.

 

Türk milleti, Saray ve Bab-ı Âlinin hıyânetini gördüğü zaman Teşkilât-ı Esasiye Kanununu ısdar ederek onun birinci maddesiyle hâkimiyeti padişahtan alıp bizzat millete ve ikinci maddesiyle icrâ ve teşri kuvvetleri onun yed-i kudretine vermiştir. Yedinci madde ile de harp ilânı, sulh akdi gibi bütün hukuk-ı hükümraniyi milletin nefsinde cem eylemiştir.

Binaenaleyh; o zamandan beri eski Osmanlı İmparatorluğu tarihe intikal edip yerine yeni ve milli bir Türkiye devleti, yine o zamandan beri padişahlık merfu olup yerine Türkiye Büyük Millet Meclisi kaim olmuştur. Yani bugün İstanbul’da bulunan heyet mevcudiyetini usulen himaye edecek hiçbir meşru ve gayr-i meşru ecnebi kuvvete ve müzâheret-i milliyeye malik olmayıp bir zıll-ı zâil halindedir. Millet, şahsi hükümranlık ve saray halkı ve etrafının sefâhati esası üzerine müessis bir saltanat yerine, asıl halk kitlesinin ve köylünün hukukunu himaye ve saadetini tekeffül eden bir halk hükümeti idaresi tesis ve vaz etmiştir.

Hal böyle iken İstanbul’da düşmanlarla teşrik-i mesâi etmiş olanların elan hukuk-ı hilâfet ve saltanat ve hukuk-ı hanedandan bahs eylemelerini görmekle müstekreh-i hayret bulunuyoruz. Tevfik Paşanın telgrafı kadar garip ve acayip ve hilâf-ı mavakka bir vesika tarihte nadir görülmüştür. Binaenaleyh Türkiye Büyük Millet Meclisi bervechi ati mevadı neşr ve ilâna karar vermiştir:

1-Teşkilât-ı Esasiye Kanunuyla Türkiye halkı, hukuk-ı hâkimiyet ve hükümranisini mümessil-i hakikisi olan Türkiye Büyük Millet Meclisinin şahsiyet-i maneviyyesinde gayr-i kabil-i terk ve tecezzi ve ferağ olmak üzere temsile ve bilfiil istimale ve irade-i milliyeye istinat etmeyen hiçbir kuvvet ve heyeti tanımamağa karar verdiği cihetle misak-ı milli hudutları dâhilinde Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümetinden başka şekl-i hükümeti tanımaz. Binaenaleyh Türkiye halkı, hâkimiyet-i şahsiyeye müstenit olan İstanbul’daki şekl-i hükümeti 16 Mart 1336’dan itibaren ve ebediyen tarihe müntakil add eylemiştir.

2-Hilâfet; Hanedan-ı Âli Osman’a ait olup halifeliğe Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından bu hanedanın ilmen ve ahlâken erşed ve eslâh olanı intihap olunur.

Türkiye devleti makam-ı hilâfetin istinatgâhıdır.

1-2 Teşrinisani 1338” [1, 2]  (1-2 Kasım 1922)

 

Metnin anlaşılmasını kolaylaştırmak üzere metinde geçen bazı kelimeler ve anlamları aşağıda verilmiştir: [3]

 

Kelimeler ve Anlamları:

add etmek: 1.saymak. 2.itibar etmek.

azim: büyük, ulu, iri.

ber-vech-i âti: aşağıda olduğu gibi.

cehâlet: cahillik, bilmezlik.

cidâl: karşılıklı kavga, savaş.

elim: çok dert ve keder veren, acıklı; ağrı ve sancıyı hissettiren, sızlatan, pek ağrıtan, acıtan.

erşed: daha (en, pek) reşid, ergin olan, doğru yola daha yakın, hareket hattı iyi olan.

eslâh: daha (en, pek) salih, iyi.

ferâğ: 1.vazgeçme, bırakıp terk etme. 2.huk.bir mülkün tasarruf, sahip olma hakkını başkasına terk etme.

halâs: kurtulma, kurtuluş.

hıyânet: 1.hayınlık. 2.vefasız, hain. 3.itimadı, güveni kötüye kullanma.

ısdâr: sudur ettirme, ettirilme, çıkarma, çıkarılma.

icrâ’: yapma, yerine getirme, bir işi yürütme.

intikal: 1.bir yerden başka bir yere geçme; göçme. 2.geçme, birinden diğerine geçme. 3. ölme, öbür dünyaya göçme.

istimâl: kullanma.

istinâd: 1.dayanma. 2.güvenme. 3.senet, delil, hüccet sayma.

istinâdgâh: dayanacak, güvenecek, sığınacak yer.

kıyâm: 1.kalkma, ayağa kalkma, ayakta durma. 2.bir işe kalkışma, başlama. 3. ayaklanma.

mahrumiyyet: mahrumluk, dilediğini, istediğini elde edememe.

merfu’: re’ olunmuş, kaldırılmış, yükseltilmiş.

mevadd: maddeler.

mücâhede: 1.uğraşma, savaşma. 2. nefsi yenmeye olan çalışma. 3. din düşmanlarıyla savaşma.

müessis: 1. te’sis eden, kuran, temel atan. 2. kuran, kurucu.

müsellahan: silahlı olarak.

müstekreh: istikrah edilmiş, kerih görülmüş, tiksinilen, iğrenilen, iğrenç.

müstenid: 1.istinaden, dayanan, yaslanan; güvenen. 2.bir delili, şahidi olan.

müşkilât: güçlükler, zorluklar.

müzâheret: arkalama, yardım etme, koruma.

sefâhat: 1.zevk ve eğlenceye aşırı derecede düşkünlük. 2.akılsızlık. 3.har vurup harman savurma.

şedid: şiddetli, sert, katı; sıkı.

tecezzi: kısım kısım bölünme, doğranma, ufalma.

tekeffül: birine kefil olma, kefalet etme veya verme.

teşri: kanun yapma.

teşrik-i mesâi: işbirliği.

vaz’: koyma, konulma.

yed: 1.el. 2.kuvvet, kudret, güc. 3.yardım. 4.vasıta. 5.mülk

zâil: 1.sona eren, devamlı olmayan. 2.geçen, geçmiş olan.

zıll- zâil: geçen gölge.

zıll: gölge, mec. koruma, sahip çıkma.

 

DİP NOTLAR:

[1] Türkiye Büyük Millet Meclisi Kavanin Mecmuası, Cilt:1, s. 487-488

http://www.tufs.ac.jp/common/fs/asw/tur/htu/data/HTU2135-01/index.djvu,  s.281-282/293

[2] Bekir Sıtkı Yalçın-İsmet Gönülal, Atatürk İnkılâbı Kanunlar- Kararlar Tamimler-Bildiriler Belgeler-Gerekçe ve Tutanaklarıyla- Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara 1984, s. 286-288

[3] Ferit Devellioğlu, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat, Aydın Kitabevi, Ankara 1990

 

About drkemalkocak

Eğitimci-Bürokrat-Akademisyen olmasına rağmen cehlini bir türlü gideremeyen ama suyu aramaktan yılmayan-Bu su Fuzulî'nin "Su Kasidesi"ndeki sudur... 01.07.1953’te Ankara / Şereflikoçhisar / Sarıyahşi’de doğdu.. Sarıyahşi İlkokulunu ( 1965 - 1966 ), Şereflikoçhisar Ortaokulunu ( 1968 - 1969 ), Ankara Erkek İlköğretmen Okulunu ( 1971 - 1972 )bitirdi. 15.11.1972’de Ankara / Keskin / Karafakılı Köyü İlkokulu Öğretmeni olarak Devlet memurluğuna başladı. Kırıkkale / Yahşihan /Namık Kemal ve Karacaali Köyü ilkokullarında Sınıf Öğretmenliği yaptı. Askerliğini er öğretmen olarak yerine getirdi. Gazi Eğitim Enstitüsü Sosyal Bilgiler Bölümünü ( 27.09.1978 ) bitirdi. 25.03.1982’de Ankara / Namık Kemal Ortaokulu Sosyal Bilgiler Öğretmenliğine başladı. Kırıkkale / Hasandede Orhan Demirhan, Kırıkkale Ticaret ve Aydınlıkevler liselerinde Sosyal Bilgiler ( Tarih ) Öğretmenliği yaptı. Millî Eğitim Bakanlığınca yapılan seçme sınavını kazanarak 8 ay süreli İlköğretim Müfettişliği Hizmet içi Eğitim Kursunu tamamlayıp Eskişehir İlköğretim Müfettişliğine atandı. 06.09.1983 - 22.03.1985 tarihleri arasında İlköğretim Müfettişliği görevini yürüttü. Eskişehir İlköğretim Müfettişliğinden Millî Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü Şube Müdürlüğüne atandı. Millî Eğitim Bakanlığı merkez teşkilâtındaki şube müdürlüğü görevine 22.03.1985’te başladı. İlköğretim Genel Müdürlüğünde Teftiş ve Değerlendirme, Disiplin, Mevzuat, Program ve Yayımlar, Araştırma ve Plânlama şube müdürlükleri görevinde bulundu. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilimler Eğitimi Ana bilim Dalı Tarih Eğitimi Bilim Dalında lisans tamamladı (16.02.1987). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Genel Türk Tarihi Ana bilim Dalında yüksek lisans ( master ) yaptı ( 21.02.1991). Tezi “ Cumhuriyetten Günümüze Tarih Çalışmaları ve Tarih Öğretimi 1923 - 1960 “, tez danışmanı Prof. Dr. Yücel ÖZKAYA’dır. Girdiği test ve mülakât sınavlarını kazanarak ( 1987 ) Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Kamu Yönetimi Lisansüstü%2
Bu yazı Uncategorized içinde yayınlandı ve , , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s